Ποιοι φοβούνται να διεκδικήσουν τη λεηλατημένη μνήμη της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης;

*Γράφει ο Παναγιώτης Πεντζουρίδης, Δημοσιογράφος – Εκδότης του Thracenews.gr | Θρακικό Πρακτορείο Ειδήσεων Η πρόσφατη διμερής συμφωνία για τ...

*Γράφει ο Παναγιώτης Πεντζουρίδης, Δημοσιογράφος – Εκδότης του Thracenews.gr | Θρακικό Πρακτορείο Ειδήσεων

Η πρόσφατη διμερής συμφωνία για την επιστροφή μόλις 48 εκκλησιαστικών κειμηλίων από τη Σόφια —με αντίτιμο την παράδοση των οστών του Τσάρου Σαμουήλ— δεν αποκάλυψε απλώς τους προβληματικούς χειρισμούς της κεντρικής διπλωματίας. Έφερε στο φως μια πολύ πιο άβολη πραγματικότητα στο εσωτερικό της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης: την εκκωφαντική, ένοχη σιωπή της τοπικής αυτοδιοίκησης, των επιστημονικών φορέων και των επαγγελματικών επιμελητηρίων.

Ενώ οι τοπικές μητροπόλεις δίνουν έναν μοναχικό αγώνα και η Αθήνα ιεραρχεί ως απόλυτη προτεραιότητα τις business της ενέργειας, ένα ολόκληρο πλέγμα τοπικών συμφερόντων επιλέγει συνειδητά να μη «σπάσει αυγά» με τη γειτονική χώρα. Το αποτέλεσμα; Η ιστορική δικαίωση ενός ολόκληρου λαού θυσιάζεται στον βωμό της τουριστικής σεζόν και των συναλλαγών στο real estate.

Το κραυγαλέο παράδειγμα: Μια πόλη χωρίς παρελθόν

Η υπόθεση των κλαπέντων παρουσιάζεται συχνά —και απολύτως παραπλανητικά— ως μια αυστηρά εκκλησιαστική διαφορά για εικόνες και ιερά δισκοπότηρα. Η πραγματικότητα είναι πολύ ευρύτερη και αγγίζει τον ίδιο τον αστικό ιστό και τη διοικητική ταυτότητα της περιοχής.

Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αποτελεί ο Δήμος Ξάνθης. Ελάχιστοι πολίτες γνωρίζουν ότι το ληξιαρχικό αρχείο και το δημοτολόγιο της πόλης ξεκινά ουσιαστικά από το 1946.

Όλα τα προγενέστερα βιβλία γεννήσεων, γάμων και θανάτων, τα δημοτολογικά μητρώα και τα ιστορικά κατάστιχα προπολεμικών δεκαετιών εκλάπησαν οργανωμένα από τα βουλγαρικά στρατεύματα κατοχής και μεταφέρθηκαν στη Σόφια. Πρόκειται για το διοικητικό DNA μιας ιστορικής πόλης. Κι όμως, επί δεκαετίες, καμία δημοτική αρχή της Ξάνθης, κανένα δημοτικό συμβούλιο και κανένας τοπικός φορέας δεν διατύπωσε επίσημη, νομική αξίωση για την επιστροφή των κλεμμένων αρχείων. Μια ευρωπαϊκή πόλη αποδέχεται σιωπηρά να εμφανίζεται στα χαρτιά ως «νεογέννητη» το 1946, αφήνοντας την ιστορική της συνέχεια καταχωνιασμένη σε ξένα κρατικά αρχεία.

Ποιοι επιλέγουν την αδράνεια;

Η απροθυμία σύγκρουσης με τη Σόφια δεν είναι αμέλεια. Είναι στρατηγική επιλογή που διαπερνά όλους τους βασικούς πυλώνες της δημόσιας ζωής στην περιοχή:

1. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση και ο «εθισμός» στον οδικό τουρισμό

Η Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) και οι παραθαλάσσιοι δήμοι (Παγγαίου, Καβάλας, Νέστου, Μαρωνείας-Σαπών) τηρούν σιγή ιχθύος.

Οι εκατοντάδες χιλιάδες Βούλγαροι επισκέπτες που περνούν κάθε καλοκαίρι από τις πύλες του Προμαχώνα, της Νυμφαίας και της Εξοχής αποτελούν την κύρια οικονομική αιμοδοσία για τα καταλύματα, την εστίαση και το λιανεμπόριο.
Κανένας τοπικός άρχοντας δεν διανοείται να ηγηθεί μιας εκστρατείας διεκδίκησης, τρέμοντας το πολιτικό κόστος μιας διπλωματικής ψυχρότητας που θα μπορούσε να οδηγήσει τις τουριστικές ροές προς τα τουρκικά παράλια.

2. Οι Δικηγορικοί Σύλλογοι και το Real Estate των παραμεθορίων

Ενώ η διεκδίκηση των κειμηλίων απαιτεί πρωτίστως νομικά εργαλεία, οι Δικηγορικοί Σύλλογοι Θράκης και Ανατολικής Μακεδονίας δεν έχουν εκδώσει ούτε ένα κοινό ψήφισμα. Η σιωπή αυτή συνδέεται με μια προσοδοφόρα πραγματικότητα:

Η έκρηξη αγοραπωλησιών ακινήτων σε παραλία Οφρυνίου, Καβάλα και Θράκη από Βούλγαρους αγοραστές συντηρεί ένα ολόκληρο δίκτυο μηχανικών, μεσιτών, συμβολαιογράφων και δικηγόρων.
Μεταξύ των αγοραστών περιλαμβάνονται πολλοί πολίτες τουρκικής καταγωγής με διπλή (βουλγαρική) υπηκοότητα. Κάνοντας χρήση του ευρωπαϊκού τους διαβατηρίου, παρακάμπτουν τις απαγορεύσεις του Ν. 1892/1990 για την αγορά ακινήτων σε παραμεθόριες ζώνες, οι οποίες ισχύουν για πολίτες τρίτων χωρών. Το οικονομικό όφελος των γραφείων που διεκπεραιώνουν αυτές τις συναλλαγές υπερτερεί κάθε διάθεσης για θεσμική παρέμβαση.

3. Η ακαδημαϊκή «ειρήνη» των ευρωπαϊκών προγραμμάτων

Το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης (ΔΠΘ), με κορυφαία τη Νομική Σχολή Κομοτηνής και τα Τμήματα Ιστορίας, διαθέτει το κύρος και την επιστημονική επάρκεια να συντάξει ένα αδιάσειστο πόρισμα Διεθνούς Δικαίου. Δεν το έπραξε ποτέ. Η εξήγηση βρίσκεται συχνά στα διασυνοριακά προγράμματα Interreg Ελλάδα-Βουλγαρία: η ομαλή ροή εκατομμυρίων ευρώ για κοινές ερευνητικές δράσεις με βουλγαρικά ιδρύματα επιβάλλει μια βολική ακαδημαϊκή ουδετερότητα.

4. Το διπλωματικό δόγμα της Αθήνας

Στο Μέγαρο Μαξίμου και στη Βασιλίσσης Σοφίας, η Βουλγαρία θεωρείται ο κρισιμότερος σύμμαχος στα Βαλκάνια. Ο τερματικός σταθμός LNG στην Αλεξανδρούπολη (FSRU), ο αγωγός IGB και η στήριξη της Σόφιας σε Σένγκεν και Ευρωζώνη έχουν ιεραρχηθεί ως απόλυτες εθνικές προτεραιότητες. Μπροστά σε αυτές τις γεωπολιτικές business, η επιστροφή των κλεμμένων χειρογράφων αντιμετωπίζεται ως «ιστορικό βαρίδι» που δεν πρέπει να ενοχλεί τις διμερείς σχέσεις.

Οι μόνες φωνές αντίστασης

Απέναντι σε αυτό το γενικευμένο σιωπητήριο, οι μόνες καθαρές φωνές προέρχονται από την ιεραρχία της τοπικής Εκκλησίας και ελάχιστους βουλευτές:

Ο Μητροπολίτης Δράμας Δωρόθεος, ο οποίος κατήγγειλε με επιστολή του την παράδοση του υπέρτατου διαπραγματευτικού χαρτιού (τα οστά του Σαμουήλ) για μόλις 48 αντικείμενα, αφήνοντας στα αζήτητα τους εκατοντάδες ανεκτίμητους κώδικες της Εικοσιφοίνισσας.
Ο Μητροπολίτης Ξάνθης Παντελεήμων, ο οποίος με επίσημες παρεμβάσεις απαίτησε να τεθούν άμεσα στο τραπέζι τα 50 καταγεγραμμένα κειμήλια των Μονών Καλαμούς και Αρχαγγελιώτισσας, καθιστώντας σαφές ότι η Θράκη δεν θα παραμείνει στο περιθώριο.
Ο Μητροπολίτης Σιδηροκάστρου Μακάριος, που υπενθυμίζει διαρκώς τη λεηλασία των ιερών ναών του Μελενίκου.
Κοινοβουλευτικές ερωτήσεις από βουλευτές της περιοχής (όπως ο Θεόφιλος Ξανθόπουλος και ο Αναστάσιος Νικολαΐδης στη Δράμα), οι οποίοι ζητούν την κατάθεση των σχετικών συμβάσεων στη Βουλή.

Δεν είναι εθνικισμός. Είναι Κράτος Δικαίου

Όσοι επιχειρούν να βαφτίσουν τη διεκδίκηση των κειμηλίων και των αρχείων ως «εθνικιστική εμμονή» ή «αναχρονιστικό ρεβανσισμό», προσφέρουν απλώς ένα βολικό άλλοθι στη δική τους απραξία.

Η υπόθεση δεν έχει την παραμικρή σχέση με σοβινιστικές κορώνες. Θεμελιώνεται στον σκληρό πυρήνα του Διεθνούς Δικαίου και των ευρωπαϊκών αξιών:

Διεθνής Νομιμότητα: Όταν τα ευρωπαϊκά κράτη επιστρέφουν λεηλατημένους θησαυρούς στις χώρες προέλευσής τους, αποκαθιστούν το δίκαιο. Η απαίτηση εφαρμογής των διεθνών συμβάσεων για κειμήλια που εκλάπησαν από τακτικό στρατό κατοχής είναι υποχρέωση κάθε σύγχρονου κράτους.
Αστική Ταυτότητα: Ένα δημοτολόγιο και ένα ληξιαρχικό αρχείο δεν είναι στρατιωτικό λάφυρο. Είναι το αναφαίρετο δικαίωμα των πολιτών της Ξάνθης στην ιστορική τους συνέχεια.
Ειλικρινής Ευρωπαϊκή Συνεργασία: Η πραγματική φιλία μεταξύ δύο κρατών-μελών της Ε.Ε. δεν χτίζεται με «σκελετούς στην ντουλάπα», ούτε με τη συγκάλυψη πολεμικών εγκλημάτων. Η σύγχρονη, δημοκρατική Βουλγαρία οφείλει να αποκηρύξει έμπρακτα τις πρακτικές του μιλιταριστικού της παρελθόντος.

Πώς διεκδικούνται τα κλαπέντα χωρίς ανταλλάγματα

Για να σταματήσει ο διασυρμός των συμβολικών «ανταλλαγών», απαιτείται άμεση συγκρότηση ενιαίου θεσμικού μετώπου:

Συγκρότηση Επιστημονικής Task Force: Οι Δικηγορικοί Σύλλογοι της Περιφέρειας ΑΜΘ και η Νομική Σχολή του ΔΠΘ οφείλουν να συγκροτήσουν άμεσα κοινή επιτροπή για τη σύνταξη ενιαίας Λευκής Βίβλου, η οποία θα καταγράφει εξαντλητικά όλα τα εκκλησιαστικά κειμήλια, τα χειρόγραφα και τα δημοτικά αρχεία που κρατούνται στη Σόφια.
Επίκληση της Συνθήκης του Νεϊγύ: Η νομική βάση υπάρχει και είναι αδιαπραγμάτευτη. Το Άρθρο 126 της Συνθήκης του Νεϊγύ (1919) επιβάλλει ρητά την υποχρέωση άνευ όρων επιστροφής όλων των κλαπέντων αντικειμένων, αρχείων και βιβλίων. Δεν χωρά καμία λογική «συμψηφισμού».
Ενεργοποίηση της Ε.Ε.: Η Ελλάδα οφείλει να προσφύγει στα ευρωπαϊκά όργανα, επικαλούμενη την Οδηγία 2014/60/ΕΕ για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών που έχουν απομακρυνθεί παράνομα από την επικράτεια κράτους-μέλους.
Πρωτοβουλία από τον Δήμο Ξάνθης: Το Δημοτικό Συμβούλιο Ξάνθης πρέπει με ομόφωνο ψήφισμά του να απαιτήσει επίσημα από το ελληνικό Υπουργείο Εσωτερικών και τη βουλγαρική κυβέρνηση τον επαναπατρισμό του προπολεμικού ληξιαρχικού του αρχείου.

Η ιστορική μνήμη ενός τόπου δεν κοστολογείται σε εισιτήρια οδικού τουρισμού, ούτε εκποιείται σε συμβόλαια αγοράς παραθαλάσσιων οικοπέδων. Όσο οι τοπικοί ταγοί επιλέγουν την ασφάλεια της σιωπής, η Ανατολική Μακεδονία και η Θράκη θα παραμένουν περιοχές με ακρωτηριασμένο παρελθόν.

Ήρθε η ώρα να σπάσουν τα αυγά.