.jpg)
Ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα τοπόσημα της Καβάλας επιστρέφει δυναμικά στον νυχτερινό ορίζοντα της πόλης. Το ιστορικό Κάστρο, που δεσπόζει στη...
Η παρέμβαση του Δήμου Καβάλας έρχεται να ενισχύσει την εικόνα ενός μνημείου που συνδέθηκε με πολιορκίες, αυτοκρατορίες και στρατιωτικές συγκρούσεις, προτού μετατραπεί σε χώρο πολιτισμού και τουρισμού. Παράλληλα, έργα προσβασιμότητας και ανάδειξης, με τη συνδρομή του υπουργείου Πολιτισμού και χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης, συμβάλλουν στη βελτίωση της εμπειρίας των επισκεπτών.
Το οχυρό που έλεγχε τις χερσαίες και θαλάσσιες διαδρομές
Το Κάστρο βρίσκεται στην κορυφή της χερσονήσου της Παναγίας, σε ύψος περίπου 70 μέτρων, προσφέροντας πανοραμική θέα στο λιμάνι, στον κόλπο και στην ευρύτερη περιοχή. Η στρατηγική θέση του επέτρεπε τον έλεγχο του θαλάσσιου περάσματος, αλλά και της Εγνατίας Οδού, ενός σημαντικού άξονα που συνέδεε τη Μακεδονία με την Κωνσταντινούπολη.
Η ιστορία της οχύρωσης είναι πολύ παλαιότερη από τη σημερινή μορφή του μνημείου. Η αρχαία Νεάπολη, το λιμάνι που συνδεόταν στενά με τους Φιλίππους και τη Θάσο, διέθετε οχυρωμένη ακρόπολη. Κατά τη βυζαντινή περίοδο, η πόλη έγινε γνωστή ως Χριστούπολη και απέκτησε ιδιαίτερη σημασία λόγω της θέσης της ανάμεσα στη Θεσσαλονίκη και την Κωνσταντινούπολη.
Το 1391, η Χριστούπολη καταλήφθηκε από τους Οθωμανούς και η βυζαντινή ακρόπολη καταστράφηκε. Στα ερείπιά της οικοδομήθηκε αργότερα νέα οχύρωση, η οποία διατήρησε σε μεγάλο βαθμό τη μορφή και την έκταση της παλαιότερης.
Οι διαδοχικές ανακατασκευές και η στρατιωτική σημασία
Σύμφωνα με τους ιστορικούς Κυριάκο Λυκουρίνο και Νίκο Καραγιαννακίδη, στο βιβλίο τους «Νεάπολις – Χριστούπολις – Καβάλα: Οδοιπορικό στο χώρο και το χρόνο της παλιάς πόλης», η ανοικοδόμηση της ακρόπολης πραγματοποιήθηκε σε διαδοχικές φάσεις.
Τον Απρίλιο του 1425 κατασκευάστηκε ο εσωτερικός περίβολος, ενώ τις επόμενες δεκαετίες ακολούθησαν εκτεταμένες παρεμβάσεις και ενισχύσεις. Οι οθωμανικές πηγές αποδίδουν την οικοδόμηση ή ανακατασκευή του οχυρού στους σουλτάνους Σελίμ Α΄ ή Σουλεϊμάν Α΄.
Βασικός σκοπός ήταν ο έλεγχος της Εγνατίας Οδού, η προστασία από πειρατικές επιδρομές και η επιτήρηση των κινήσεων του βενετσιάνικου στόλου. Οι απόκρημνες πλευρές του λόφου ενίσχυαν τον αμυντικό χαρακτήρα της εγκατάστασης.
Η ισχύς του Φρουρίου αποτυπώνεται και στις περιγραφές περιηγητών. Το 1425, ο Βενετός πλοίαρχος Πιέτρο Ζεν φέρεται να το χαρακτήρισε «αξιοθαυμαστότερον και ισχυρότερον» ακόμη και από το κάστρο της Καλλίπολης. Τον 17ο αιώνα, ο Τούρκος γεωγράφος Χατζηκάλφα το περιέγραφε ως ασύγκριτο, ενώ ο Εβλιγιά Τσελεμπή αναφερόταν στην ισχυρή φρουρά και στον οπλισμό του.
Από την παρακμή στην εγκατάλειψη
Η εξέλιξη της πολεμικής τεχνολογίας οδήγησε σε διαδοχικές μετατροπές της οχύρωσης, με την κατασκευή πυροβολείων και την εγκατάσταση κανονιών για την προστασία του υδραγωγείου, του λιμανιού και του κόλπου του ναυπηγείου.
Ωστόσο, η ανάπτυξη του πυροβολικού περιόρισε σταδιακά την αμυντική αξία των παλαιών τειχών. Κατά τον 19ο αιώνα, περιηγητές, διπλωμάτες και στρατιωτικοί κατέγραφαν τις αδυναμίες του Κάστρου, την παλαιότητα των κανονιών και τη μειωμένη στρατιωτική ετοιμότητα.
Την περίοδο 1880-1885, το οχυρό υποβιβάστηκε στην κατηγορία των εγκαταλειμμένων. Οι στρατιωτικές εγκαταστάσεις και η φυλακή μεταφέρθηκαν σε άλλο σημείο της πόλης, τα πυροβόλα αποσύρθηκαν και η συντήρηση του μνημείου σταμάτησε.
Στις αρχές του 20ού αιώνα, ο χεδίβης της Αιγύπτου Αμπάς Χιλμί αγόρασε το Φρούριο από τη στρατιωτική υπηρεσία των Οθωμανών, με σκοπό να δημιουργήσει εκεί Βιομηχανική και Βιοτεχνική Σχολή. Το σχέδιο δεν υλοποιήθηκε, ενώ η τελευταία στρατιωτική χρήση του χώρου καταγράφηκε κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν χρησιμοποιήθηκε από τα στρατεύματα κατοχής.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1960, το Κάστρο πέρασε στον Δήμο Καβάλας, ο οποίος το αγόρασε από τον Οργανισμό Αιγυπτιακών Βακουφιών έναντι 70.000 δραχμών.
Τα ίχνη των διαφορετικών εποχών στα τείχη
Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο δημοσιογράφος και ερευνητής Θόδωρος Σπανέλης επισημαίνει ότι η σημερινή μορφή του μνημείου είναι αποτέλεσμα διαδοχικών επεμβάσεων και ανακατασκευών και δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά σε μία ιστορική περίοδο.
Στα τείχη του συναντώνται ίχνη της βυζαντινής οχύρωσης, της βενετσιάνικης παρουσίας και, κυρίως, των οθωμανικών παρεμβάσεων. Η ιστορία του συνδέεται με την εξέλιξη της Χριστούπολης και της Καβάλας, αλλά και με τη στρατηγική σημασία της περιοχής για τις αυτοκρατορίες που επιδίωκαν να ελέγχουν τις χερσαίες και θαλάσσιες διαδρομές.
Η εσωτερική διάταξη του Φρουρίου αποκαλύπτει τον τρόπο λειτουργίας του. Ο εσωτερικός και ο εξωτερικός περίβολος ενίσχυαν την άμυνα, ενώ ο μεγάλος κυκλικός πύργος αποτελούσε το τελευταίο σημείο αντίστασης σε περίπτωση που ο εχθρός περνούσε τα εξωτερικά τείχη.
Στον χώρο διατηρούνται επίσης η αποθήκη πυρομαχικών και τροφίμων, η οποία αργότερα χρησιμοποιήθηκε ως φυλακή, το φυλάκιο της φρουράς και η δεξαμενή νερού, απαραίτητη για την επιβίωση των υπερασπιστών κατά τη διάρκεια μιας πολιορκίας.
Ο Θόδωρος Σπανέλης αναφέρεται και στη σχέση του Κάστρου με τις Καμάρες, το μεσαιωνικό υδραγωγείο της πόλης. Όπως επισημαίνει, κατά την οθωμανική περίοδο η ενίσχυση της οχύρωσης και η αποκατάσταση του υδραγωγείου συνδέθηκαν με την ανάπτυξη της Καβάλας: το ένα έργο προστάτευε τον οικισμό και το άλλο εξασφάλιζε την υδροδότησή του.
Από στρατιωτικό οχυρό σε σημείο πολιτισμού και τουρισμού
Σήμερα, το Κάστρο αποτελεί έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους προορισμούς της Καβάλας. Η θέα προς το λιμάνι, την παραλία και το Αιγαίο προσελκύει επισκέπτες, ενώ η παλιά πόλη, με τα λιθόστρωτα δρομάκια, τα πετρόχτιστα σπίτια και τα ιστορικά κτίρια, συμπληρώνει την εμπειρία της περιήγησης.
Η διαδρομή προς το Φρούριο περνά από την οδό Θεόδωρου Πουλίδου και την οδό Μεχμέτ Αλή, το Ιμαρέτ και την Παλιά Μουσική, το πρώην Χαλίλ Μπέη τζαμί. Η περιήγηση αναδεικνύει τη διαδοχή των εποχών και των πολιτισμικών επιρροών που διαμόρφωσαν τη φυσιογνωμία της πόλης.
Κατά τους θερινούς μήνες, ο εξωτερικός περίβολος φιλοξενεί συναυλίες, θεατρικές και χορευτικές παραστάσεις, καθώς και δράσεις για παιδιά. Το υπαίθριο θέατρο, χωρητικότητας περίπου 500 θέσεων, έχει δώσει στο μνημείο μια νέα λειτουργία, μετατρέποντάς το σε χώρο συνάντησης καλλιτεχνών, κατοίκων και επισκεπτών.
Ο νέος φωτισμός αλλάζει τη νυχτερινή εικόνα της Καβάλας
Ο νέος φωτισμός, που ολοκληρώθηκε πρόσφατα με παρέμβαση του Δήμου Καβάλας, έρχεται να αναδείξει εκ νέου το Φρούριο μετά τη δύση του ηλίου. Για χρόνια, το μνημείο παρέμενε σκοτεινό ή φωτιζόταν αποσπασματικά, με αποτέλεσμα η χαρακτηριστική σιλουέτα του να μην ξεχωρίζει όπως αρμόζει στην ιστορική του σημασία.
Η παρέμβαση συμπληρώνει τα έργα προσβασιμότητας και ανάδειξης του χώρου, ενισχύοντας τη δυνατότητα αξιοποίησης του μνημείου τόσο από τους κατοίκους όσο και από τους επισκέπτες.
Μαζί με τις Καμάρες, που επίσης φωτίστηκαν πρόσφατα, το Κάστρο παραμένει μία από τις δύο χαρακτηριστικές πέτρινες υπογραφές της Καβάλας. Το ένα μνημείο δεσπόζει ψηλά στη χερσόνησο της Παναγίας και το άλλο απλώνεται χαμηλότερα στην πόλη, θυμίζοντας τη μακρά ιστορική διαδρομή της.
Από οχυρό που προστάτευε την πόλη από επιδρομές, το Κάστρο έχει μετατραπεί σε ζωντανό σημείο ιστορικής μνήμης, πολιτισμού και τουρισμού. Και με τον νέο φωτισμό, η παρουσία του γίνεται ξανά πιο έντονη στον νυχτερινό ορίζοντα της Καβάλας.
*πληροφορίες και φωτογραφία από το ΑΠΕΜΠΕ
- Κατέβασε την εφαρμογή μας
- Ακούστε Online: https://onairmedia.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια