Μία στις πέντε οικογένειες στη Θράκη κάνει φέτος διακοπές — οι υπόλοιπες σχεδιάζουν φυγή

Το ρεπορτάζ του Θρακικού Πρακτορείου Ειδήσεων, τα επίσημα στοιχεία ΕΛΣΤΑΤ και Eurostat, και η σιωπηλή σύνδεση με τη δημογραφική συρρίκνωση τ...

Το ρεπορτάζ του Θρακικού Πρακτορείου Ειδήσεων, τα επίσημα στοιχεία ΕΛΣΤΑΤ και Eurostat, και η σιωπηλή σύνδεση με τη δημογραφική συρρίκνωση της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης

Και όμως, το νούμερο είναι αυτό. Σύμφωνα με στοιχεία δικού μας ρεπορτάζ, μία στις πέντε οικογένειες στη Θράκη θα πάει φέτος διακοπές. Οι υπόλοιπες τέσσερις θα περάσουν τον Αύγουστο στο σπίτι τους. Και αρκετές από αυτές, όπως προκύπτει από τις ίδιες τις συζητήσεις που καταγράψαμε, δεν συζητούν πια για το πού θα πάνε διακοπές, αλλά για το πού θα μετακομίσουν.

Αυτή η δεύτερη πρόταση είναι και η ουσία του θέματος. Γιατί η αδυναμία για διακοπές δεν είναι απλώς μια δυσάρεστη λεπτομέρεια του οικογενειακού προϋπολογισμού. Είναι ο πρώτος, μετρήσιμος δείκτης μιας πορείας που καταλήγει σε άδεια σπίτια, κλειστά σχολεία και δήμους που συρρικνώνονται.

Τι μετρά πραγματικά ο δείκτης των διακοπών

Η οικονομική αδυναμία ενός νοικοκυριού να καλύψει το κόστος μίας εβδομάδας διακοπών εκτός σπιτιού δεν είναι δημοσιογραφικό εύρημα. Είναι ένας από τους δεκατρείς επίσημους δείκτες υλικής και κοινωνικής στέρησης που μετρούν κάθε χρόνο η ΕΛΣΤΑΤ και η Eurostat μέσω της Έρευνας Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης των Νοικοκυριών (EU-SILC).

Στην ίδια λίστα βρίσκονται η αδυναμία έγκαιρης πληρωμής πάγιων λογαριασμών, η αδυναμία επαρκούς θέρμανσης της κατοικίας και η αδυναμία κάλυψης μιας έκτακτης αλλά αναγκαίας δαπάνης. Με άλλα λόγια: όταν η Ευρωπαϊκή Ένωση θέλει να μετρήσει πόσο πιέζεται μια κοινωνία, ρωτά — μεταξύ άλλων — πόσοι μπορούν να φύγουν για μία εβδομάδα.

Η εικόνα στην Ελλάδα και στην Ευρώπη

Σύμφωνα με την τελευταία έρευνα SILC της ΕΛΣΤΑΤ, έτους 2025 με περίοδο αναφοράς εισοδήματος το 2024, το 46,6% του πληθυσμού της χώρας δηλώνει οικονομική αδυναμία να πληρώσει για μία εβδομάδα διακοπών. Στην ίδια έρευνα, ο δείκτης σοβαρής υλικής και κοινωνικής στέρησης — ο δείκτης «Ευρώπη 2030» — ανήλθε στο 14,9%, αυξημένος κατά 0,9 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Στις ηλικίες 18 έως 64 ετών, δηλαδή στον παραγωγικό πληθυσμό, ο δείκτης διαμορφώθηκε στο 15%.

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο επιβεβαιώνει την τάση. Τα φετινά στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι σχεδόν τρεις στους δέκα πολίτες της Ένωσης ηλικίας 16 ετών και άνω δεν είχαν το 2025 τη δυνατότητα για μία εβδομάδα ετήσιων διακοπών μακριά από το σπίτι, με αύξηση μισής ποσοστιαίας μονάδας σε σχέση με το 2024. Η Ελλάδα καταγράφεται μεταξύ των κρατών με τα υψηλότερα ποσοστά, μαζί με τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία και την Ουγγαρία. Στον αντίποδα βρίσκονται το Λουξεμβούργο, η Σουηδία και η Ολλανδία.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το 2024 το 85% των ταξιδιών των Ελλήνων έγινε εντός της χώρας — ποσοστό από τα υψηλότερα στην Ένωση. Οι διακοπές, όπου γίνονται, γίνονται κοντά.

Η περιφερειακή απόκλιση

Εδώ αρχίζει το κρίσιμο μέρος. Οι εθνικοί μέσοι όροι κρύβουν την περιφερειακή ανισότητα, και η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη βρίσκεται σταθερά στη λάθος πλευρά της.

Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, η ΑΜΘ συγκαταλέγεται στις πέντε ελληνικές περιφέρειες που εντάσσονται στην υψηλότερη κατηγορία κινδύνου φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Για το 2023 το ποσοστό της Περιφέρειας διαμορφώθηκε στο 31,9%, όταν στην Αττική το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 22,7%. Για τα παιδιά κάτω των 18 ετών, το ποσοστό στην ΑΜΘ ανήλθε το 2024 στο 33,8%.

Πρόκειται για μια απόκλιση που δεν είναι συγκυριακή. Παλαιότερη ανάλυση επίσημων στοιχείων της ΕΛΣΤΑΤ είχε δείξει ότι την τετραετία 2018-2021 η Περιφέρεια κατέγραψε τη μεγαλύτερη αύξηση του κινδύνου φτώχειας στην επικράτεια, με την ψαλίδα σε σχέση με τον εθνικό δείκτη να ανοίγει σταθερά.

Από την αδυναμία διακοπών στην απόφαση φυγής

Το ερώτημα που θέτει το ρεπορτάζ μας δεν είναι πόσες οικογένειες θα δουν φέτος θάλασσα. Είναι τι σημαίνει, μεσοπρόθεσμα, μια κοινωνία στην οποία τέσσερα στα πέντε νοικοκυριά δεν μπορούν να προγραμματίσουν μια εβδομάδα ανάπαυλας.

Η απάντηση αποτυπώνεται ήδη στα δημογραφικά μεγέθη. Με βάση τα στατιστικά στοιχεία ληξιαρχικών πράξεων του Υπουργείου Εσωτερικών, όπως τα επεξεργάστηκε και δημοσιοποίησε πρόσφατα σχετική ανάλυση, από την 1η Ιανουαρίου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2026 στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη καταγράφηκαν 37.317 θάνατοι έναντι μόλις 15.195 γεννήσεων. Η φυσική μείωση του πληθυσμού μέσα σε τεσσεράμισι χρόνια έφτασε τους 22.122 κατοίκους — πληθυσμός αντίστοιχος της Ορεστιάδας και του Σουφλίου μαζί.

Ακόμη πιο εύγλωττη είναι η ανάλυση της απογραφικής περιόδου 2011-2021, σύμφωνα με την οποία η ΑΜΘ κατέγραψε την πρώτη θέση μεταξύ όλων των Περιφερειών της χώρας στη διαρροή νεανικού και παραγωγικού πληθυσμού: 6.024 νέοι χάθηκαν κατά τη μετάβαση από την ηλικιακή ομάδα 10-19 ετών σε εκείνη των 20-29, και 12.622 κατά τη μετάβαση από τα 20-29 στα 30-39. Συνολικά, 18.646 νέοι μόνιμοι κάτοικοι απομακρύνθηκαν από τις πλέον παραγωγικές ηλικίες μέσα σε μία δεκαετία.

Αυτοί οι αριθμοί δεν είναι ανεξάρτητοι από το εύρημα του ρεπορτάζ μας. Είναι η κατάληξή του. Η οικογένεια που δεν μπορεί να προγραμματίσει διακοπές είναι, στατιστικά, η ίδια οικογένεια που δεν μπορεί να προγραμματίσει μέλλον στον τόπο της.

Μια αναγκαία μεθοδολογική διευκρίνιση

Οφείλουμε να είμαστε ακριβείς. Το εύρημα του δικού μας ρεπορτάζ — μία στις πέντε οικογένειες — και ο δείκτης της ΕΛΣΤΑΤ δεν μετρούν ακριβώς το ίδιο πράγμα.

Ο επίσημος δείκτης καταγράφει τη δηλωμένη οικονομική αδυναμία: πόσοι δηλώνουν ότι δεν μπορούν να πληρώσουν μία εβδομάδα διακοπών. Το δικό μας ρεπορτάζ καταγράφει την πραγματική συμπεριφορά: πόσοι τελικά φεύγουν. Στη δεύτερη περίπτωση συνυπολογίζονται και παράγοντες πέραν του εισοδήματος — εργασιακές υποχρεώσεις στην αιχμή της αγροτικής και τουριστικής περιόδου, φροντίδα ηλικιωμένων μελών, προσωπική επιλογή.

Η απόκλιση επομένως ανάμεσα στο 80% που μένει και στο 46,6% της χώρας που δηλώνει αδυναμία είναι αναμενόμενη και δεν αναιρεί το εύρημα. Το τοποθετεί όμως στη σωστή του βάση: πρόκειται για ένδειξη, όχι για επίσημη περιφερειακή στατιστική. Σημειώνεται, εξάλλου, ότι η ΕΛΣΤΑΤ έχει παύσει να δημοσιοποιεί τον κίνδυνο φτώχειας ανά διοικητική Περιφέρεια — κενό που καθιστά το τοπικό ρεπορτάζ όχι απλώς χρήσιμο, αλλά αναγκαίο.

Το ζητούμενο δεν είναι οι διακοπές

Κανείς δεν σχεδιάζει περιφερειακή πολιτική με κριτήριο το αν θα πάει ο κόσμος στη θάλασσα. Το ζήτημα είναι άλλο.

Η Θράκη είναι ακριτική περιοχή. Η δημογραφική της συρρίκνωση δεν είναι κοινωνικό πρόβλημα μιας περιφέρειας· είναι ζήτημα εθνικής συνοχής σε μια γραμμή που ορίζει σύνορα, θεσμούς και ισορροπίες δεκαετιών. Όταν ο παραγωγικός πληθυσμός φεύγει, δεν αδειάζουν μόνο τα χωριά. Αποδυναμώνεται η ίδια η ελληνική παρουσία στον τόπο.

Οι διαγνώσεις υπάρχουν. Τα στοιχεία είναι δημόσια, επίσημα και επαναλαμβανόμενα. Αυτό που εξακολουθεί να λείπει είναι ένα συνεκτικό σχέδιο με μετρήσιμους στόχους για την εργασιακή ασφάλεια και το εισόδημα στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη — ένα σχέδιο που να απαντά στο ερώτημα γιατί να μείνει κανείς εδώ.

Μέχρι τότε, θα συνεχίζουμε να μετράμε πόσοι φεύγουν για διακοπές. Και πόσοι φεύγουν για πάντα!