Γράφει ο Νικόλαος Ι. Προφέτης Αντιπρόεδρος ΔΕΕΠ Νέας Δημοκρατίας Νομού Ξάνθης Υπάρχει μια πολύ γνωστή φράση στην παγκόσμια οικονομική σκέψ...
Αντιπρόεδρος ΔΕΕΠ Νέας Δημοκρατίας Νομού Ξάνθης
Υπάρχει μια πολύ γνωστή φράση στην παγκόσμια οικονομική σκέψη:
“There Is No Such Thing as a Free Lunch.”
Σε ελεύθερη μετάφραση: «Δεν υπάρχει δωρεάν γεύμα». Με πιο απλά λόγια, τίποτα δεν είναι πραγματικά τζάμπα!
Η φράση συνδέθηκε ιδιαίτερα με τον Αμερικανό οικονομολόγο και νομπελίστα Milton Friedman, ο οποίος την έκανε ευρύτερα γνωστή μέσα από το ομώνυμο βιβλίο του το 1975. Ωστόσο, δεν ήταν εκείνος που την επινόησε. Η έκφραση έχει παλαιότερες ρίζες στην αμερικανική κοινωνία του 19ου αιώνα, όταν ορισμένα μπαρ προσέφεραν δωρεάν φαγητό στους πελάτες τους, με την προσδοκία ότι εκείνοι θα αγόραζαν ποτά.
Αλλά τι ακριβώς σημαίνει αυτή η οικονομική αρχή και γιατί είναι τόσο σημαντική;
1. Κάποιος πάντα πληρώνει το κόστος.
Όταν ακούμε ότι κάτι προσφέρεται δωρεάν, πρέπει να αναρωτηθούμε: Ποιος πληρώνει γι’ αυτό;
Ένα δωρεάν πρόγραμμα, μια κρατική παροχή, μια επιδότηση ή μια κοινωνική υπηρεσία δεν εμφανίζονται από το πουθενά. Χρειάζονται πόρους, ανθρώπινη εργασία, υποδομές και χρηματοδότηση.
Ακόμη κι αν ο τελικός αποδέκτης δεν πληρώνει απευθείας, κάποιος άλλος καλύπτει το κόστος. Συχνά είναι ο φορολογούμενος, ο καταναλωτής ή η κοινωνία συνολικά.
2. Το πραγματικό κόστος δεν είναι πάντα αυτό που φαίνεται.
Στην οικονομία υπάρχει ένας εξαιρετικά σημαντικός όρος: Opportunity Cost (Κόστος Ευκαιρίας).
Τι σημαίνει;
Ότι κάθε φορά που επιλέγουμε κάτι, εγκαταλείπουμε κάτι άλλο που θα μπορούσαμε να κάνουμε με τους ίδιους πόρους.
Για παράδειγμα, όταν ένα κράτος διαθέτει ένα δισεκατομμύριο ευρώ για ένα έργο, αυτά τα χρήματα δεν μπορούν ταυτόχρονα να διατεθούν για νοσοκομεία, σχολεία, υποδομές ή φορολογικές ελαφρύνσεις.
Δεν αρκεί, λοιπόν, να εξετάζουμε τι κερδίζουμε από μια απόφαση. Πρέπει να εξετάζουμε και τι θυσιάζουμε για να την πραγματοποιήσουμε.
3. Οι επιδοτήσεις και οι κρατικές παροχές έχουν πραγματικό κόστος.
Μια επιδότηση μπορεί να είναι απολύτως αναγκαία και κοινωνικά χρήσιμη. Μπορεί να στηρίξει έναν αδύναμο συμπολίτη, να προστατεύσει μια επιχείρηση ή να ενισχύσει την ανάπτυξη.
Όμως, η χρηματοδότησή της προέρχεται από κάπου.
Από τη φορολογία, από τον δημόσιο δανεισμό ή από την ανακατανομή διαθέσιμων πόρων.
Επομένως, η σωστή συζήτηση δεν είναι απλώς πόσα χρήματα μοιράζουμε, αλλά από πού προέρχονται, ποιος επιβαρύνεται, ποιος ωφελείται και αν το αποτέλεσμα δικαιολογεί το κόστος.
4. Όταν κάτι είναι δωρεάν, πολλές φορές πληρώνουμε με άλλον τρόπο.
Στον ιδιωτικό τομέα, μια επιχείρηση μπορεί να διαφημίζει ένα προϊόν ως δωρεάν, προσδοκώντας να κερδίσει από άλλες αγορές.
Στο διαδίκτυο, πολλές υπηρεσίες δεν έχουν χρηματική συνδρομή, αλλά αξιοποιούν την προσοχή μας, τα δεδομένα μας ή τον χρόνο μας.
Άρα, το μηδενικό χρηματικό αντίτιμο δεν σημαίνει απαραίτητα μηδενικό κόστος.
5. Η ίδια αρχή ισχύει και στη διοίκηση.
Ένας δήμαρχος, ένας περιφερειάρχης, ένας υπουργός ή ένας επιχειρηματίας δεν κρίνεται μόνο από το πόσα χρήματα διαθέτει ή πόσες παροχές ανακοινώνει.
Κρίνεται από το αν χρησιμοποιεί σωστά τους διαθέσιμους πόρους, αν θέτει προτεραιότητες, αν αξιολογεί τις πραγματικές ανάγκες και αν παράγει μετρήσιμο αποτέλεσμα.
Η υπεύθυνη διοίκηση δεν υπόσχεται τα πάντα σε όλους. Γνωρίζει ότι οι πόροι είναι πεπερασμένοι και ότι κάθε απόφαση πρέπει να έχει λογική, σχέδιο και αντίκρισμα.
ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Η φράση «There Is No Such Thing as a Free Lunch» δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να υπάρχουν κοινωνικές παροχές, δημόσιες υπηρεσίες ή αλληλεγγύη.
Σημαίνει ότι πρέπει να κατανοούμε την πραγματική οικονομική διάσταση κάθε απόφασης.
Δεν υπάρχει ανάπτυξη χωρίς εργασία και επένδυση. Δεν υπάρχουν παροχές χωρίς χρηματοδότηση. Δεν υπάρχουν απεριόριστες δυνατότητες με περιορισμένους πόρους.
Και κυρίως, δεν υπάρχει υπεύθυνη πολιτική χωρίς ειλικρίνεια απέναντι στους πολίτες.
Η οικονομική ωριμότητα αρχίζει όταν σταματάμε να ρωτάμε μόνο τι θα πάρουμε και αρχίζουμε να ρωτάμε ποιος θα πληρώσει, πόσο θα κοστίσει και τι πραγματικά θα κερδίσουμε.
Γιατί τελικά, τίποτα δεν είναι τζάμπα. Το ζήτημα είναι να γνωρίζουμε το πραγματικό τίμημα κάθε επιλογής.

Δεν υπάρχουν σχόλια