Τα παιδιά μας, τα social media και οι πολιτικές αστοχίες…

*Γράφει ο Παναγιώτης Πεντζουρίδης, Δημοσιογράφος – Εκδότης του Thracenews.gr | Θρακικό Πρακτορείο Ειδήσεων.

Η πρόσφατη κοινοβουλευτική σύγκρουση για την παρουσία των εφήβων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κατέληξε σε έναν νόμο και μια σειρά από τροπολογίες που μοιράζονται την ίδια ακριβώς παθογένεια: την άρνηση της Πολιτείας να αναλάβει το θεσμικό της βάρος. Από τη μία, η κυβέρνηση επέλεξε τον εύκολο δρόμο μιας οριζόντιας, τυφλής απαγόρευσης για τους κάτω των 15 ετών. Από την άλλη, το ΠΑΣΟΚ πρότεινε ένα σύστημα κλιμακωτής πρόσβασης στις ηλικίες 13–14 με «γονική συναίνεση και εποπτεία». Δύο προσεγγίσεις φαινομενικά αντίθετες, που στην πράξη καταλήγουν στο ίδιο αδιέξοδο αποτέλεσμα: κανείς δεν αγγίζει τον πυρήνα του προβλήματος και όλοι μεταθέτουν τις ευθύνες μακριά από εκεί που πραγματικά ανήκουν.

Η κυβερνητική επιλογή να «κλειδώσει» δια νόμου τις πλατφόρμες για τα παιδιά κάτω των 15 ετών αποτελεί κλασικό δείγμα τεχνοφοβικού στρουθοκαμηλισμού. Σε έναν ψηφιακό κόσμο χωρίς σύνορα, όπου κάθε 14χρονος μαθαίνει να εγκαθιστά VPN σε τριάντα δευτερόλεπτα, η οριζόντια απαγόρευση δεν προστατεύει κανέναν. Απλώς εξοστρακίζει τους εφήβους στην παρανομία, στα ψεύτικα προφίλ και στις σκιώδεις γωνιές του διαδικτύου.

Αντί να εκπαιδεύσουμε τα παιδιά να αναγνωρίζουν τους κινδύνους, τους λέμε απλώς ότι «απαγορεύεται να κοιτάξουν έξω από το παράθυρο». Η κυβέρνηση πανηγυρίζει για μια νομοθετική πρωτοβουλία που της δίνει επικοινωνιακό άλλοθι, γνωρίζοντας πολύ καλά ότι στην πράξη το μέτρο θα είναι ανεφάρμοστο, αφήνοντας τις αδηφάγες πλατφόρμες και τους αλγορίθμους τους ουσιαστικά ανέγγιχτους.

Από την άλλη πλευρά, η πρόταση του ΠΑΣΟΚ για κλιμακωτή πρόσβαση στις ηλικίες 13 και 14 ετών υπό την προϋπόθεση της γονικής έγκρισης και παρακολούθησης, ακούγεται στα χαρτιά μετριοπαθής και «ευρωπαϊκή». Στην πράξη, όμως, αποδεικνύεται βαθιά κυνική και αποκομμένη από την κοινωνική πραγματικότητα.

Ποιος είναι άραγε αυτός ο γονέας που θα αναλάβει τον ρόλο του ψηφιακού ελεγκτή σε 24ωρη βάση; Στη σημερινή Ελλάδα της ακρίβειας, των καθηλωμένων μισθών και της εργασιακής εξουθένωσης —ιδιαίτερα στην περιφέρεια και σε περιοχές όπως η Θράκη, όπου το κόστος διαβίωσης και η ανασφάλεια πιέζουν ασφυκτικά τα νοικοκυριά— οι γονείς παλεύουν καθημερινά για τα στοιχειώδη. Γυρίζοντας στο σπίτι μετά από ένα εξαντλητικό δεκάωρο, με το άγχος των λογαριασμών και της επιβίωσης, ο μέσος εργαζόμενος γονέας δεν διαθέτει ούτε τα ψυχικά αποθέματα, ούτε τον χρόνο, ούτε τις εξειδικευμένες γνώσεις κυβερνοασφάλειας για να αποκωδικοποιεί αλγοριθμικές παγίδες, dark patterns και κρυπτογραφημένες εφαρμογές.

Το να του φορτώνεις εξ ολοκλήρου την ευθύνη της «εποπτείας» σημαίνει ότι δημιουργείς αυτόματα πολίτες δύο ταχυτήτων: τα παιδιά των λίγων οικογενειών με την οικονομική άνεση και τον ποιοτικό ελεύθερο χρόνο θα προστατεύονται, ενώ τα παιδιά των εργαζόμενων, λαϊκών στρωμάτων θα αφήνονται βορά στον ψηφιακό εθισμό. Η επίκληση της «ατομικής ευθύνης» του γονέα είναι το παλιό, δοκιμασμένο κόλπο ενός κράτους που νίπτει τας χείρας του.

Το μοναδικό περιβάλλον που μπορεί να λειτουργήσει ως πραγματικός κοινωνικός εξισωτής και ασπίδα προστασίας είναι το δημόσιο σχολείο. Εκεί ακριβώς όμως επικρατεί εκκωφαντική σιωπή.

Η ουσιαστική προστασία των παιδιών απέναντι στα social media δεν επιτυγχάνεται με υπουργικές απαγορεύσεις ούτε με γονικά «παραβάν». Απαιτεί γενναία, οργανωμένη παρέμβαση μέσα στην τάξη:

Μόνιμοι ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί σε κάθε σχολική μονάδα, ικανοί να διαγνώσουν έγκαιρα φαινόμενα cyberbullying, διαταραχές αυτοεικόνας, κατάθλιψης και κοινωνικής απομόνωσης που πυροδοτούνται από τις οθόνες.
Εξειδικευμένοι εκπαιδευτικοί ψηφιακής τεχνολογίας, οι οποίοι δεν θα διδάσκουν απλώς πώς γράφεται ένα κείμενο στο Word, αλλά θα εκπαιδεύουν τα παιδιά στην κριτική ψηφιακή σκέψη: πώς λειτουργεί η οικονομία της προσοχής, πώς χειραγωγούν οι αλγόριθμοι τα συναισθήματα και πώς χτίζεται η ψηφιακή ανθεκτικότητα.

Όταν η Πολιτεία αρνείται να χρηματοδοτήσει αυτό το πλέγμα προστασίας στο σχολείο, καταφεύγει είτε στον αυταρχισμό της απαγόρευσης είτε στη μετακύλιση του βάρους στην οικογένεια.

Τα παιδιά μας δεν χρειάζονται ψηφιακούς χωροφύλακες στο σπίτι, ούτε εικονικές απαγορεύσεις από το κράτος. Χρειάζονται ένα εκπαιδευτικό σύστημα που θα τα κοιτάξει στα μάτια, θα τους δώσει κριτική σκέψη και θα τα θωρακίσει απέναντι στην ψηφιακή τοξικότητα, αφήνοντας τους εξουθενωμένους γονείς να κάνουν αυτό που έχουν πραγματικά ανάγκη τα παιδιά τους: να είναι απλώς γονείς, όχι σεκιούριτι.