Ηλεκτρική διασύνδεση στην «παγίδα» της Άγκυρας: Το παρασκήνιο της νέας έντασης σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο

Στο επίκεντρο του γεωπολιτικού μπρα ντε φερ Ελλάδας, Κύπρου και Τουρκίας επανέρχεται το ευρωπαϊκό καλώδιο Great Sea Interconnector (πρώην Eu...

Στο επίκεντρο του γεωπολιτικού μπρα ντε φερ Ελλάδας, Κύπρου και Τουρκίας επανέρχεται το ευρωπαϊκό καλώδιο Great Sea Interconnector (πρώην EuroAsia), με αφορμή μπαράζ τουρκικών NAVTEX και αναλύσεις διεθνών παρατηρητών.

*Γράφει ο Πάνος Βρανάς, Ειδικός Αναλυτής

Μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από τον Ιταλό γεωπολιτικό αναλυτή Marco Florian στάθηκε η αφορμή για να αναζωπυρωθεί η συζήτηση γύρω από ένα από τα πιο κρίσιμα ενεργειακά έργα της Ευρωπαϊκής Ένωσης: το υποθαλάσσιο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ. Περιγράφοντας τη στάση της Άγκυρας ως ευθεία υπονόμευση της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας προς όφελος του αναθεωρητικού δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας», η τοποθέτηση του αναλυτή αποτυπώνει με έντονο τρόπο το κλίμα νευρικότητας που επικρατεί στην περιοχή.

Πίσω όμως από τους υψηλούς τόνους των αναρτήσεων κρύβεται μια σύνθετη γεωπολιτική και νομική πραγματικότητα, όπου οι διπλωματικές ισορροπίες, τα δικαιώματα ναυσιπλοΐας και η ευρωπαϊκή ενεργειακή απεξάρτηση δοκιμάζονται καθημερινά στο πεδίο.

Η παρέμβαση Florian και το στίγμα της κριτικής

Ο Marco Florian, ανεξάρτητος αναλυτής με συχνή αρθρογραφία σε θέματα ασφάλειας και ναυτικής στρατηγικής στη Μεσόγειο, έθεσε στο στόχαστρο την τακτική του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Σύμφωνα με την εκτίμησή του, η Άγκυρα επιστρατεύει στρατιωτικές ασκήσεις και ναυτικές οδηγίες (NAVTEX) για να παρεμποδίσει την έναρξη των ερευνών βυθού και της πόντισης του καλωδίου.

Ο αναλυτής συνδέει την κίνηση αυτή με τις τουρκικές διεκδικήσεις περί «Γαλάζιας Πατρίδας», υποστηρίζοντας πως η παρεμπόδιση του έργου στερεί από την Ευρώπη φθηνή ενέργεια και τη δεσμεύει σε δαπανηρές εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), καταλήγοντας στο ακανθώδες ερώτημα για το κατά πόσο η Τουρκία συμπεριφέρεται πράγματι ως νατοϊκός σύμμαχος.

Πόλεμος των NAVTEX στο τραπέζι του διεθνούς δικαίου

Στο επιχειρησιακό σκέλος, η ανησυχία που περιγράφει ο Florian επιβεβαιώνεται από τη διαρκή κινητικότητα. Το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης (Great Sea Interconnector), το οποίο διαδέχθηκε το αρχικό σχήμα του EuroAsia Interconnector, διασχίζει μια εξαιρετικά ευαίσθητη θαλάσσια ζώνη ανατολικά της Κρήτης και νότια της Κάσου και της Καρπάθου.

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο: Η Τουρκία επιμένει στην αυθαίρετη χάραξη του 2019, θεωρώντας ότι τα ελληνικά νησιά δεν διαθέτουν υφαλοκρηπίδα ή Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) πέραν των χωρικών τους υδάτων.
Η τακτική των αντι-NAVTEX: Κάθε φορά που οι ελληνικές αρχές εκδίδουν NAVTEX για ερευνητικά σκάφη (όπως το ιταλικό Ievoli Relume), ο σταθμός της Αττάλειας απαντά με δικές του αναγγελίες, αξιώνοντας ότι οι εργασίες απαιτούν τουρκική άδεια.
Η διεθνής νομιμότητα: Με βάση το Άρθρο 79 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), όλα τα κράτη διατηρούν το δικαίωμα πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα, ακόμη και εκτός των χωρικών υδάτων, χωρίς να απαιτείται προηγούμενη έγκριση παράκτιων κρατών παρά μόνο συντονισμός για την αποφυγή συγκρούσεων. Η Τουρκία, μη έχοντας υπογράψει την UNCLOS, επιχειρεί να επιβάλει de facto κυριαρχικά δικαιώματα.

Καλώδιο ρεύματος και όχι αγωγός: Η τεχνική διάσταση

Στην ενεργειακή του ανάλυση, το ρεπορτάζ οφείλει να διαχωρίσει το καλώδιο από τα σχέδια μεταφοράς υδρογονανθράκων. Το Great Sea Interconnector δεν είναι αγωγός φυσικού αερίου, αλλά υποθαλάσσιο καλώδιο συνεχούς ρεύματος υψηλής τάσης (HVDC).

Ο πραγματικός ρόλος του έργου: Στοχεύει να τερματίσει την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου —του μοναδικού μη διασυνδεδεμένου κράτους της ΕΕ— και να επιτρέψει την ανταλλαγή ηλεκτρικής ισχύος 1.000 MW μεταξύ του ευρωπαϊκού δικτύου, της Κύπρου και του Ισραήλ.
Η σχέση με το LNG: Η διασύνδεση μπορεί να αξιοποιήσει ηλεκτροπαραγωγή από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας ή από τοπικά κοιτάσματα αερίου, μειώνοντας δραστικά τους λογαριασμούς ρεύματος των Κυπρίων καταναλωτών. Ωστόσο, η σύνδεση της καθυστέρησης του καλωδίου με τις εισαγωγές LNG από την υπόλοιπη Ευρώπη αποτελεί υπεραπλούστευση, καθώς το έργο που είχε σχεδιαστεί για τη διοχέτευση φυσικού αερίου στην ήπειρο ήταν ο αγωγός EastMed, ο οποίος παραμένει ανενεργός.