Τα ΟΧΙ μας: τότε στα χαρακώματα, σήμερα στην καθημερινότητα

Ογδόντα έξι χρόνια μετά το ξημέρωμα της 28ης Οκτωβρίου 1940, το «ΟΧΙ» δεν είναι επέτειος που φυλάμε σε προθήκη. Είναι στάση ζωής που ξαναγρά...

Ογδόντα έξι χρόνια μετά το ξημέρωμα της 28ης Οκτωβρίου 1940, το «ΟΧΙ» δεν είναι επέτειος που φυλάμε σε προθήκη. Είναι στάση ζωής που ξαναγράφεται κάθε μέρα: στα σύνορα, στις γειτονιές της Θράκης, στο τραπέζι κάθε οικογένειας.

*Γράφει ο Παναγιώτης Πεντζουρίδης, Δημοσιογράφος – Εκδότης του Thracenews.gr | Θρακικό Πρακτορείο Ειδήσεων

Στις τρεις τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, ο πρεσβευτής της φασιστικής Ιταλίας χτύπησε την πόρτα της οικίας του πρωθυπουργού στην Κηφισιά, κρατώντας ένα τελεσίγραφο που δεν άφηνε περιθώρια. Η απάντηση δόθηκε σε λίγα λεπτά. Όμως το πραγματικό «ΟΧΙ» δεν ειπώθηκε σε εκείνο το σαλόνι.

Ειπώθηκε λίγες ώρες αργότερα, όταν χτύπησαν οι καμπάνες και οι δρόμοι γέμισαν ανθρώπους που δεν ρωτούσαν «αν», αλλά «πότε φεύγουμε». Ειπώθηκε στα επιστρατευτικά κέντρα, στους σταθμούς των τρένων, στα χωριά απ’ όπου οι νέοι έφευγαν με ένα δισάκι στον ώμο και την ευχή της μάνας στην πλάτη. Ειπώθηκε από τις γυναίκες της Πίνδου που ανέβαζαν πυρομαχικά και τρόφιμα στις κορυφές, μέσα στο χιόνι. Ένας μικρός λαός, που οι υπολογισμοί των ισχυρών τον είχαν ήδη ξεγράψει, χάρισε στην ελεύθερη Ευρώπη την πρώτη της νίκη απέναντι στον Άξονα.

Η Θράκη του 1940–41

Εδώ, στη δική μας γωνιά της πατρίδας, το «ΟΧΙ» είχε τη δική του γεωγραφία. Τον Απρίλιο του 1941, όταν η γερμανική πολεμική μηχανή κατέβηκε από τη Βουλγαρία, οι φρουρές των οχυρών της Γραμμής Μεταξά, από το Ρούπελ και το Ιστίμπεη ως το Εχίνο και τη Νυμφαία, κράτησαν τις θέσεις τους με πείσμα που ξάφνιασε ακόμη και τον εισβολέα. Δεν λύγισαν· σίγησαν μόνο όταν ήρθε η διαταγή.

Ακολούθησε η βουλγαρική κατοχή, η σκληρότερη δοκιμασία που γνώρισε αυτός ο τόπος: εκτοπισμοί, εκτελέσεις, η σφαγή της Δράμας, η μεθοδική προσπάθεια να σβηστεί η ελληνική ταυτότητα από την Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη. Ο τόπος δεν έσβησε.

Κι ας μην το ξεχνάμε ποτέ: στα ίδια χαρακώματα, με το ίδιο χακί, βρέθηκαν χριστιανοί και μουσουλμάνοι της Θράκης. Συμπατριώτες που μοιράστηκαν το ίδιο κρύο, τον ίδιο φόβο, το ίδιο καθήκον. Αυτή η μνήμη δεν είναι υποσημείωση της ιστορίας μας. Είναι θεμέλιό της.

Τα μέτωπα χωρίς χαρακώματα

Τότε ο εχθρός είχε στολή, σημαία και σχέδιο επίθεσης. Σήμερα τα μέτωπα δεν έχουν πάντα όνομα και διεύθυνση. Η αμυντική θωράκιση της χώρας παραμένει αδιαπραγμάτευτη· κανείς νηφάλιος άνθρωπος σε αυτή τη γειτονιά του κόσμου δεν έχει την πολυτέλεια να την αμφισβητήσει. Όμως η Ελλάδα του 2026 δίνει και άλλες μάχες, που δεν γράφονται σε κανένα επιχειρησιακό ημερολόγιο. Τις δίνει κάθε μέρα, κάθε ώρα.

Είναι το «ΟΧΙ» στις επιβουλές των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων. Στο casus belli που κρέμεται πάνω από το Αιγαίο εδώ και τρεις δεκαετίες, στους χάρτες της «Γαλάζιας Πατρίδας» που κρέμονται σε σχολικές αίθουσες και επίσημα γραφεία, στην αμφισβήτηση της κυριαρχίας νησιών που είναι ελληνικά όσο ελληνική είναι και η μνήμη τους. Σε αυτό το μέτωπο το «ΟΧΙ» δεν φωνάζει. Είναι ψύχραιμο, τεκμηριωμένο, θεμελιωμένο στο Διεθνές Δίκαιο και στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Η δύναμή του είναι ακριβώς ότι δεν χρειάζεται να υψώσει τον τόνο.

Όσοι μεγαλώσαμε στις μικτές γειτονιές της Ξάνθης, της Κομοτηνής, των χωριών του βουνού και του κάμπου, ξέρουμε κάτι που καμία έκθεση δεν μπορεί να αποτυπώσει: τα γλυκά που πηγαινοέρχονταν από αυλή σε αυλή στις γιορτές του ενός και του άλλου, το «καλημέρα, γείτονα» που ακουγόταν το ίδιο ζεστό στα ελληνικά, στα πομακικά, στα τουρκικά, στα ρομανί. Η ειρηνική συμβίωση στη Θράκη δεν είναι διοικητικό επίτευγμα. Είναι καθημερινή πράξη ανθρώπων. Και ας μην ξεχνάμε, ότι για την ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ της ΘΡΑΚΗΣ πολέμησαν τότε και έπεσαν στο πεδίο της μάχης και μουσουλμάνοι συμπολίτες μας… οι οποίοι και εκείνοι ένωσαν το δικό τους ΟΧΙ με το ΟΧΙ όλων των Ελλήνων!

Και ακριβώς γι’ αυτό η Θράκη χρειάζεται το δικό της «ΟΧΙ». «ΟΧΙ» στους μηχανισμούς που αντιμετωπίζουν τη μειονότητα ως εργαλείο εξωτερικής πολιτικής και όχι ως κοινότητα Ελλήνων πολιτών, με το δίκτυο επιρροής που εδράζεται στο τουρκικό Προξενείο της Κομοτηνής να επιμένει σε έναν ρόλο κηδεμόνα που κανείς δεν του ανέθεσε. «ΟΧΙ» όμως εξίσου στον εγχώριο ακραίο λόγο, σε όσους βλέπουν σε κάθε μουσουλμάνο συμπολίτη έναν ύποπτο. Οι ακραίοι των δύο πλευρών είναι, στην ουσία, σύμμαχοι: τρέφονται από τον φόβο και θέλουν τη Θράκη χωρισμένη. Η απάντηση και στους δύο είναι η ίδια: η γειτονιά, το σχολείο, η αγορά, το καφενείο. Οι άνθρωποι.

Οι σιωπηλές μάχες

Είναι το «ΟΧΙ» στη φτωχοποίηση. Στον μισθό που τελειώνει πριν από τον μήνα, στο ενοίκιο που καταπίνει όλο και μεγαλύτερο κομμάτι του εισοδήματος, στον λογαριασμό του ρεύματος και στο καλάθι του σούπερ μάρκετ, στους νέους που κάνουν δύο δουλειές για να σταθούν στα πόδια τους και στους συνταξιούχους που μετρούν τα φάρμακα. Η φτώχεια δεν είναι μόνο οικονομικό μέγεθος. Είναι απειλή για την ίδια τη δημοκρατία, γιατί ο άνθρωπος που παλεύει να επιβιώσει γίνεται εύκολος στόχος για κάθε έμπορο του φόβου.

Είναι το «ΟΧΙ» στην αλλοίωση της ανθρωπογεωγραφίας. Στα χωριά του Έβρου, της Ροδόπης και της Ξάνθης που αδειάζουν, στα σχολεία που κλείνουν, στους νέους επιστήμονες που φεύγουν για τη Στουτγάρδη και το Άμστερνταμ και δεν γυρίζουν. Μια χώρα δεν χάνεται μόνο όταν χάνει εδάφη· χάνεται και όταν τα εδάφη της μένουν χωρίς ανθρώπους.

Όσοι βρεθήκαμε στις Καστανιές του Έβρου τον Μάρτιο του 2020 είδαμε με τα μάτια μας τι σημαίνει να μετατρέπεται ο ανθρώπινος πόνος σε όπλο: χιλιάδες απελπισμένοι άνθρωποι οδηγημένοι στον φράχτη ως μοχλός πίεσης. Το «ΟΧΙ» σε αυτή την εργαλειοποίηση δεν είναι «ΟΧΙ» στον άνθρωπο. Είναι «ΟΧΙ» σε όσους τον χρησιμοποιούν. Το ίδιο ερώτημα, άλλωστε, απασχολεί σήμερα κάθε ευρωπαϊκή κοινωνία: πώς κρατάς την ταυτότητά σου χωρίς να χάσεις την ανθρωπιά σου.

Είναι το «ΟΧΙ» στην αδιαφορία μπροστά στην κλιματική αλλαγή. Η Θράκη δεν τη διαβάζει σε εκθέσεις· τη μύρισε στον καπνό της Δαδιάς το καλοκαίρι του 2023, όταν ένα από τα πολυτιμότερα δάση της Ευρώπης έγινε στάχτη. Τη βλέπει στους αγρότες που χάνουν τη σοδειά από την ξηρασία τον έναν χρόνο και από την πλημμύρα τον επόμενο. Η κλιματική κρίση είναι ζήτημα εθνικής ασφάλειας με τον πιο κυριολεκτικό τρόπο: απειλεί τη γη, το νερό, τη ζωή.

Και, ίσως πάνω απ’ όλα, είναι το «ΟΧΙ» στην καταρράκωση των ηθικών αξιών. Στην ευκολία της χυδαιότητας στα κοινωνικά δίκτυα, στη βία που κινηματογραφείται για να γίνει viral, στην απαξίωση της γνώσης και του δασκάλου, στο «κοίτα να βολευτείς» που παίρνει τη θέση του φιλότιμου. Οι άνθρωποι του ’40 δεν είχαν πολλά. Είχαν όμως αυτό που ονόμαζαν τιμή, και ήξεραν ότι κάποια πράγματα δεν πουλιούνται.

Το «ΟΧΙ» του 1940 δεν ήταν απλή άρνηση. Ήταν ένα τεράστιο «ΝΑΙ»: στην ελευθερία, στην αξιοπρέπεια, στο δικαίωμα ενός λαού να ορίζει ο ίδιος τη μοίρα του. Το ίδιο ισχύει και σήμερα.

Κάθε «ΟΧΙ» στον φανατισμό είναι «ΝΑΙ» στη γειτονιά.

Κάθε «ΟΧΙ» στην επιβουλή είναι «ΝΑΙ» στο Δίκαιο.

Κάθε «ΟΧΙ» στη φτώχεια, στην ερήμωση, στην αδιαφορία είναι «ΝΑΙ» σε μια Ελλάδα όπου αξίζει να μείνει κανείς.

Οι παππούδες μας πολέμησαν στα βουνά για να έχουμε πατρίδα. Σε εμάς έπεσε ο κλήρος να την κρατήσουμε ζωντανή: όχι με μια ηρωική έφοδο, αλλά με χιλιάδες μικρές, αθόρυβες επιλογές. Στο σχολείο, στη δουλειά, στο καφενείο, στην κάλπη, στη γειτονιά. Αυτή η μάχη δεν έχει ημερομηνία λήξης, ούτε παρέλαση στο τέλος. Δίνεται κάθε μέρα, κάθε ώρα.

Χρόνια πολλά, Ελλάδα.

Χρόνια πολλά, Έλληνες!