Νέα δεδομένα στη διαχείριση των κληρονομιών φέρνει το νέο Κληρονομικό Δίκαιο, αλλάζοντας σημαντικά τους κανόνες για τη νόμιμη μοίρα, τη διαν...
Νέα δεδομένα στη διαχείριση των κληρονομιών φέρνει το νέο Κληρονομικό Δίκαιο, αλλάζοντας σημαντικά τους κανόνες για τη νόμιμη μοίρα, τη διανομή ακινήτων, τις κληρονομικές συμβάσεις και τις οφειλές του θανόντος.
Ένα σπίτι, δύο παιδιά και χρέη που αποκαλύπτονται μετά τον θάνατο μπορούν να οδηγήσουν μια οικογένεια σε πολυετείς οικονομικές και δικαστικές περιπέτειες. Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να δώσει περισσότερες δυνατότητες για την οργάνωση της κληρονομικής διαδοχής, αλλά και να περιορίσει τις περιπτώσεις αναγκαστικής συνιδιοκτησίας.
Ο Ν. 5303/2026 αντικαθιστά ολόκληρο το Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα και εφαρμόζεται, κατά κανόνα, στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που πεθαίνουν από 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. Για θανάτους που έχουν προηγηθεί εξακολουθεί βασικά να ισχύει το προηγούμενο καθεστώς, με τις εξαιρέσεις που προβλέπουν οι μεταβατικές διατάξεις.
Τι γίνεται όταν τα χρέη ξεπερνούν την αξία της κληρονομιάς
Μία από τις σημαντικές αλλαγές αφορά την ευθύνη του κληρονόμου για τα χρέη του θανόντος.
Με το νέο καθεστώς, ο κληρονόμος δεν ευθύνεται αυτομάτως με την προσωπική του περιουσία για οφειλές που συνδέονται με την κληρονομιά, εφόσον τηρούνται οι προβλεπόμενοι κανόνες διαχείρισής της και προστασίας των πιστωτών.
Για παράδειγμα, εάν κάποιος κληρονομήσει ένα ακίνητο αξίας 150.000 ευρώ και στη συνέχεια αποκαλυφθούν τραπεζικές και φορολογικές οφειλές ύψους 220.000 ευρώ, οι πιστωτές μπορούν να στραφούν κατά της κληρονομικής περιουσίας. Το ακίνητο μπορεί να εκποιηθεί για την κάλυψη των χρεών.
Ωστόσο, ο κληρονόμος δεν καλείται, ως βασικός κανόνας, να καλύψει από τη δική του περιουσία τη διαφορά των 70.000 ευρώ, εφόσον δεν συντρέχει κάποια από τις εξαιρέσεις που προβλέπει ο νόμος.
Η προστασία αυτή, πάντως, δεν είναι απεριόριστη. Μπορεί να χαθεί εάν ο κληρονόμος προβεί σε πράξεις που παραβιάζουν τους κανόνες διαχείρισης της κληρονομιάς, όπως παράνομες μεταβιβάσεις ή ενέργειες που μειώνουν υπαίτια την αξία της, ή εάν δεν τηρήσει τη σειρά ικανοποίησης των πιστωτών και των λοιπών δικαιούχων.
Ένα παιδί μπορεί να κρατήσει το σπίτι και το άλλο να πάρει χρήματα
Σημαντική αλλαγή αφορά και τη νόμιμη μοίρα.
Με το νέο καθεστώς, ο δικαιούχος της νόμιμης μοίρας αποκτά, ως βασικό κανόνα, χρηματική απαίτηση αντί να συμμετέχει υποχρεωτικά ως συγκληρονόμος στο ίδιο ακίνητο.
Έτσι, ένας γονέας με δύο παιδιά μπορεί, για παράδειγμα, να αφήσει με διαθήκη ένα σπίτι αξίας 240.000 ευρώ στο ένα παιδί.
Εφόσον δεν υπάρχει επιζών σύζυγος, χρέη, προηγούμενες παροχές ή άλλα στοιχεία που επηρεάζουν τον υπολογισμό, κάθε παιδί θα δικαιούνταν χωρίς διαθήκη το 50% της περιουσίας.
Η νόμιμη μοίρα του παιδιού που δεν λαμβάνει το ακίνητο αντιστοιχεί στο μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας του, δηλαδή στο 25% της περιουσίας ή 60.000 ευρώ.
Με αυτόν τον τρόπο, το ένα παιδί μπορεί να διατηρήσει ολόκληρο το οικογενειακό σπίτι, ενώ το άλλο να αποκτήσει χρηματική απαίτηση ύψους 60.000 ευρώ.
Η ρύθμιση, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η καταβολή χρημάτων εφαρμόζεται σε κάθε περίπτωση χωρίς εξαιρέσεις. Εφόσον το επιβάλλουν οι περιστάσεις, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει αντί χρημάτων την απόδοση ποσοστού ή συγκεκριμένου περιουσιακού στοιχείου της κληρονομιάς.
Κληρονομική σύμβαση όσο ο γονέας βρίσκεται εν ζωή
Μία ακόμη νέα δυνατότητα είναι η κληρονομική σύμβαση, μέσω της οποίας μπορεί να οργανωθεί εκ των προτέρων η διαδοχή της περιουσίας.
Η σύμβαση καταρτίζεται ενώπιον συμβολαιογράφου και με αυτοπρόσωπη παρουσία των συμβαλλομένων. Μέσω αυτής μπορεί να καθοριστεί ποιος θα κληρονομήσει ή ποιος θα λάβει συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο μετά τον θάνατο.
Για παράδειγμα, ένας γονέας διαθέτει κατοικία αξίας 250.000 ευρώ και οικογενειακή επιχείρηση αξίας 300.000 ευρώ. Μπορεί να οργανώσει τη διαδοχή έτσι ώστε το παιδί που εργάζεται στην επιχείρηση να την αναλάβει, ενώ το άλλο παιδί να λάβει το σπίτι, προβλέποντας παράλληλα τον τρόπο κάλυψης της διαφοράς των 50.000 ευρώ.
Η δυνατότητα αυτή αφορά ιδιαίτερα περιπτώσεις οικογενειακών επιχειρήσεων, περιουσιών με πολλά ακίνητα ή οικογενειών στις οποίες απαιτείται πιο σύνθετος σχεδιασμός της διαδοχής.
Συμφωνία των κληρονόμων μετά τον θάνατο
Διαφορετική είναι η σύμβαση διανομής, η οποία αφορά τους συγκληρονόμους μετά τον θάνατο.
Με τη συγκεκριμένη διαδικασία μπορούν να συμφωνήσουν απευθείας τον τρόπο με τον οποίο θα μοιράσουν την περιουσία, ενώ η ίδια πράξη μπορεί να λειτουργήσει ταυτόχρονα και ως αποδοχή της κληρονομιάς.
Για παράδειγμα, δύο αδέλφια κληρονομούν ένα σπίτι, ένα οικόπεδο και χρηματικά διαθέσιμα. Μπορούν να συμφωνήσουν ώστε ο ένας να κρατήσει το σπίτι και ο άλλος το οικόπεδο, χρησιμοποιώντας τα χρήματα για την εξισορρόπηση της διαφοράς στις αξίες.
Με αυτόν τον τρόπο περιορίζεται η ανάγκη να καταστούν αρχικά συνιδιοκτήτες σε όλα τα περιουσιακά στοιχεία και να ακολουθήσουν στη συνέχεια νέες διαδικασίες για τη μεταξύ τους διανομή.
Η ΠΟΜΙΔΑ χαρακτηρίζει τη συγκεκριμένη ρύθμιση «ιστορική τομή», επισημαίνοντας ότι μπορεί να περιορίσει τις διαδοχικές δηλώσεις, συμβολαιογραφικές πράξεις και μεταγραφές που απαιτούνταν στο παρελθόν.
Για ακίνητα, η σύμβαση πρέπει να καταρτίζεται συμβολαιογραφικά και, σύμφωνα με την Ομοσπονδία, να συμμετέχουν όλοι οι εξ αδιαθέτου συγκληρονόμοι.
Τι αλλάζει στις διαθήκες
Οι ιδιόγραφες διαθήκες δεν καταργούνται. Ωστόσο, τροποποιούνται επιμέρους κανόνες που αφορούν την κατάθεση, τη δημοσίευση και την παραγωγή των έννομων αποτελεσμάτων τους.
Παράλληλα, προβλέπονται ειδικές δικλίδες για διαθήκες που συντάσσονται από πρόσωπα τα οποία περιθάλπονται σε μονάδες υγείας ή κοινωνικής φροντίδας.
Ενισχύεται η θέση του επιζώντος συζύγου
Αλλαγές προβλέπονται και για τον επιζώντα σύζυγο.
Όταν συντρέχει στην κληρονομιά μαζί με ένα παιδί, η εξ αδιαθέτου μερίδα του αυξάνεται στο ένα τρίτο, ενώ όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά παραμένει στο ένα τέταρτο.
Παράλληλα, ο επιζών σύζυγος αποκτά δικαίωμα αποκλειστικής χρήσης της οικογενειακής κατοικίας χωρίς αντάλλαγμα για διάστημα ενός έτους.
Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις αναγνωρίζονται επίσης περιορισμένα δικαιώματα στο πρόσωπο που συζούσε μόνιμα σε ελεύθερη ένωση με τον θανόντα.
Η θέση της ΠΟΜΙΔΑ για τη φορολογία
Η ΠΟΜΙΔΑ χαιρετίζει την αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου, εκφράζει όμως προβληματισμό για τη φορολογική αντιμετώπιση των κληρονομικών συμβάσεων.
Όπως υποστηρίζει η Ομοσπονδία, χωρίς ευνοϊκότερη φορολογική μεταχείριση υπάρχει κίνδυνος ο νέος θεσμός να μην αξιοποιηθεί ευρέως στην πράξη.
Η ΠΟΜΙΔΑ ζητά οι κληρονομικές συμβάσεις μεταξύ γονέων, παιδιών και εγγονών να υπαχθούν στο φορολογικό πλαίσιο των γονικών παροχών και δωρεών, με αφορολόγητο όριο 800.000 ευρώ για την Α΄ κατηγορία.
Το νέο Κληρονομικό Δίκαιο δημιουργεί, επομένως, περισσότερες δυνατότητες για τον εκ των προτέρων σχεδιασμό της οικογενειακής περιουσίας, αλλά και νέους κανόνες για τη διαχείριση των χρεών και τη διανομή των κληρονομηθέντων ακινήτων.
Κατέβασε την εφαρμογή μας
Δεν υπάρχουν σχόλια