Η εποχή των μετρητών φαίνεται να υποχωρεί, αλλά δεν έχει τελειώσει. Κάρτες, κινητά τηλέφωνα, ψηφιακά πορτοφόλια και άμεσες πληρωμές όπως το ...
Η εποχή των μετρητών φαίνεται να υποχωρεί, αλλά δεν έχει τελειώσει. Κάρτες, κινητά τηλέφωνα, ψηφιακά πορτοφόλια και άμεσες πληρωμές όπως το IRIS έχουν αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούνται οι συναλλαγές, όμως το χαρτονόμισμα εξακολουθεί να έχει ισχυρή παρουσία στην καθημερινότητα.
Και η Ελλάδα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Τα διαθέσιμα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας δείχνουν ότι η μετάβαση στις ψηφιακές πληρωμές είναι πραγματική και συνεχής, αλλά ταυτόχρονα η ζήτηση για μετρητά παραμένει υψηλή. Μάλιστα, η ίδια η ΕΚΤ επισημαίνει ότι τα μετρητά εξακολουθούν να είναι το συχνότερα χρησιμοποιούμενο μέσο πληρωμής στα φυσικά σημεία πώλησης στην Ευρωζώνη.
Η Ελλάδα παραμένει χώρα των μετρητών
Τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στην έρευνα της ΕΚΤ για τις επιχειρήσεις δείχνουν ότι οι ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις εξακολουθούν να έχουν πολύ υψηλή σχέση με το φυσικό χρήμα, τόσο ως προς την αποδοχή του όσο και ως προς τη χρήση του.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται για την ελληνική αγορά, περίπου μία στις τέσσερις μικρομεσαίες επιχειρήσεις προτιμά να πληρώνεται με μετρητά, ενώ χαμηλότερα βρίσκονται οι χρεωστικές και οι πιστωτικές κάρτες.
Η εικόνα αυτή αποκτά μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι σε επίπεδο Ευρωζώνης οι επιχειρήσεις προτιμούν συνολικά περισσότερο τις κάρτες: το 37% δηλώνει ότι προτιμά τις πληρωμές με κάρτα, το 25% τα μετρητά και το 21% τις τραπεζικές μεταφορές.
Με άλλα λόγια, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται πιο κοντά στο «δώσε μου τα μετρητά» από ό,τι αρκετές άλλες ευρωπαϊκές αγορές.
Η αποδοχή των μετρητών παραμένει πολύ υψηλή
Το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται μόνο στο τι προτιμούν οι επιχειρήσεις, αλλά και στο τι δέχονται από τους πελάτες τους.
Σε επίπεδο Ευρωζώνης, το 88% των επιχειρήσεων που συμμετείχαν στην έρευνα της ΕΚΤ δήλωσε ότι δέχεται μετρητά. Οι κάρτες ακολουθούν με 85%, ενώ οι τραπεζικές μεταφορές γίνονται αποδεκτές από το 78% των επιχειρήσεων. Οι online ή mobile πληρωμές βρίσκονται αρκετά χαμηλότερα, στο 37%.
Η εικόνα όμως διαφοροποιείται σημαντικά ανά χώρα και κλάδο.
Στο λιανεμπόριο, στα εστιατόρια και στις καφετέριες η αποδοχή των μετρητών είναι πολύ υψηλότερη από τον μέσο όρο. Η ΕΚΤ καταγράφει αποδοχή μετρητών στο 90% των επιχειρήσεων λιανικού εμπορίου και στο 89% των εστιατορίων και καφέ.
Αυτό εξηγεί και γιατί ο καταναλωτής μπορεί να χρησιμοποιεί ολοένα περισσότερο την κάρτα, αλλά όταν βρεθεί σε ένα μικρό κατάστημα, μια ταβέρνα ή μια επιχείρηση καθημερινών συναλλαγών, τα μετρητά εξακολουθούν να αποτελούν απολύτως ενεργή επιλογή.
Οι κάρτες έχουν κερδίσει, αλλά όχι ολοκληρωτικά
Η πραγματική αλλαγή βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο πληρώνουμε.
Στην Ευρωζώνη, τα μετρητά χρησιμοποιήθηκαν το 2024 στο 52% των συναλλαγών σε φυσικά σημεία πώλησης, από 59% το 2022.
Οι κάρτες, από την άλλη πλευρά, έχουν το μεγαλύτερο μερίδιο όταν εξετάζεται η αξία των συναλλαγών. Αντιπροσωπεύουν το 45% της συνολικής αξίας, έναντι 39% για τα μετρητά.
Άρα το συμπέρασμα δεν είναι ότι «τα μετρητά εξαφανίζονται». Είναι ότι χρησιμοποιούνται όλο και λιγότερο συχνά, ενώ οι κάρτες κυριαρχούν περισσότερο στις μεγαλύτερης αξίας συναλλαγές.
Η εικόνα είναι ακόμη πιο καθαρή στις online αγορές. Το 2024 το 21% των καθημερινών πληρωμών των καταναλωτών στην Ευρωζώνη πραγματοποιήθηκε online, έναντι 17% το 2022.
Το IRIS αλλάζει το παιχνίδι
Στην Ελλάδα, η εξέλιξη των άμεσων ηλεκτρονικών πληρωμών έχει προσθέσει έναν ακόμη ισχυρό αντίπαλο στα μετρητά.
Οι πληρωμές από κινητό και οι άμεσες μεταφορές χρημάτων προσφέρουν κάτι που τα μετρητά δεν μπορούν να προσφέρουν: συναλλαγή σε πραγματικό χρόνο, χωρίς την ανάγκη POS και χωρίς να χρειάζεται ο ένας από τους δύο να έχει πάνω του φυσικό χρήμα.
Η αλλαγή είναι ιδιαίτερα σημαντική στις συναλλαγές μεταξύ ιδιωτών.
Η έρευνα SPACE της ΕΚΤ για το 2024 έδειξε ότι στην Ελλάδα το 50% των καταναλωτών προτιμούσε τα μετρητά στις πληρωμές μεταξύ ιδιωτών. Στην Ευρωζώνη το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 35%.
Αυτό δείχνει και το περιθώριο που υπήρχε για την ανάπτυξη των άμεσων πληρωμών.
Το κινητό πλέον λειτουργεί όλο και περισσότερο σαν ένα «ψηφιακό πορτοφόλι», περιορίζοντας την ανάγκη για χαρτονομίσματα και κέρματα, ιδιαίτερα σε μικρές καθημερινές συναλλαγές.
Παρ’ όλα αυτά, οι Ευρωπαίοι δεν θέλουν να χάσουν τα μετρητά
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον εύρημα της έρευνας.
Παρά τη μείωση της χρήσης των μετρητών, η πλειονότητα των Ευρωπαίων εξακολουθεί να θεωρεί σημαντικό να υπάρχει η δυνατότητα πληρωμής με μετρητά.
Το 62% των καταναλωτών στην Ευρωζώνη δήλωσε το 2024 ότι θεωρεί σημαντικό ή πολύ σημαντικό να μπορεί να πληρώνει με μετρητά. Το ποσοστό μάλιστα αυξήθηκε από 60% το 2022.
Την ίδια στιγμή, όταν οι καταναλωτές ρωτήθηκαν ποιο μέσο προτιμούν στα καταστήματα, το 55% επέλεξε κάρτες ή άλλα ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής, το 22% μετρητά και το 23% δεν είχε συγκεκριμένη προτίμηση.
Η φαινομενική αντίφαση είναι στην πραγματικότητα απολύτως λογική:
Άλλο «προτιμώ να πληρώνω ψηφιακά» και άλλο «θέλω να έχω τη δυνατότητα να πληρώνω με μετρητά».
Οι πολίτες φαίνεται να θέλουν και τα δύο.
Γιατί τα μετρητά εξακολουθούν να έχουν πλεονεκτήματα
Ένα από τα ισχυρότερα επιχειρήματα υπέρ των μετρητών είναι η ιδιωτικότητα.
Η ΕΚΤ καταγράφει την ανωνυμία και την προστασία της ιδιωτικότητας ως βασικά πλεονεκτήματα των μετρητών. Οι καταναλωτές τα θεωρούν επίσης χρήσιμα για τον καλύτερο έλεγχο των προσωπικών δαπανών.
Με τα μετρητά, η συναλλαγή ολοκληρώνεται χωρίς να αφήνει το ίδιο ψηφιακό αποτύπωμα που αφήνει μια ηλεκτρονική πληρωμή.
Παράλληλα, το φυσικό χρήμα εξακολουθεί να θεωρείται αξιόπιστο και άμεσα διαθέσιμο.
Δεν απαιτεί σύνδεση στο διαδίκτυο, δεν εξαρτάται από POS, εφαρμογή ή μπαταρία κινητού και δεν υπάρχει ο κίνδυνος μιας τεχνικής δυσλειτουργίας να «παγώσει» τη συναλλαγή.
Τα μετρητά έχουν όμως και κόστος
Η άλλη πλευρά της εικόνας είναι λιγότερο βολική.
Η διαχείριση μετρητών δημιουργεί κόστος και κινδύνους για τις επιχειρήσεις. Υπάρχει η ανάγκη για ρέστα, η καταμέτρηση χρημάτων, η μεταφορά τους, η κατάθεση στην τράπεζα και η προστασία από κλοπές ή εσωτερικές απάτες.
Η ΕΚΤ αναφέρει ότι τα σημαντικότερα κριτήρια για μια επιχείρηση όταν αποφασίζει ποια μέσα πληρωμής θα αποδέχεται είναι η ασφάλεια, η αξιοπιστία και η ευκολία διαχείρισης.
Σε επίπεδο Ευρωζώνης, το 94% των επιχειρήσεων θεωρεί την ασφάλεια σημαντικό κριτήριο και το 92% την αξιοπιστία.
Και εδώ οι ηλεκτρονικές πληρωμές έχουν ένα σαφές πλεονέκτημα: η συναλλαγή καταγράφεται και η διαχείριση των χρημάτων γίνεται ευκολότερα λογιστικά.
Οι επιχειρήσεις συνεχίζουν να χρησιμοποιούν ΑΤΜ και τράπεζες
Παρά την ψηφιοποίηση, τα μετρητά εξακολουθούν να αποτελούν κομμάτι της καθημερινής λειτουργίας των επιχειρήσεων.
Στην έρευνα της ΕΚΤ, το 70% των επιχειρήσεων στην Ευρωζώνη δήλωσε ότι καταθέτει τακτικά μετρητά στον λογαριασμό του.
Το 56% χρησιμοποιεί μηχανήματα κατάθεσης μετρητών και το 49% το ταμείο της τράπεζας.
Για αναλήψεις, περίπου 30% των επιχειρήσεων δήλωσαν ότι κάνουν αναλήψεις μετρητών, με το 51% αυτών να χρησιμοποιεί το ταμείο της τράπεζας και το 49% ΑΤΜ.
Στην Ελλάδα, μάλιστα, το ποσοστό των επιχειρήσεων που καταθέτουν μετρητά είναι από τα υψηλότερα της Ευρωζώνης: η ΕΚΤ καταγράφει ποσοστό 89% για τις ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις, μαζί με τη Μάλτα.
Η Ευρώπη δεν κινείται με την ίδια ταχύτητα
Η σχέση με τα μετρητά διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα.
Σε επίπεδο προτίμησης των επιχειρήσεων, υψηλά ποσοστά προτίμησης για τα μετρητά καταγράφονται σε χώρες όπως η Σλοβακία και η Αυστρία, ενώ σε άλλες αγορές η στροφή προς τις ηλεκτρονικές πληρωμές είναι πολύ πιο έντονη.
Ακόμη και μέσα στην Ευρωζώνη, η χρήση των μετρητών παρουσιάζει μεγάλες αποκλίσεις.
Η Αυστρία, για παράδειγμα, εμφανίζει από τα υψηλότερα ποσοστά προτίμησης των καταναλωτών για πληρωμές με μετρητά, ενώ η Φινλανδία βρίσκεται στον αντίποδα.
Άρα δεν υπάρχει ένα ενιαίο «ευρωπαϊκό μοντέλο» πληρωμών.
Οι συνήθειες, η τραπεζική υποδομή, η διείσδυση των καρτών, η χρήση των κινητών και η σχέση των πολιτών με το φυσικό χρήμα διαφέρουν αισθητά από χώρα σε χώρα.
Η Ελλάδα βλέπει ήδη το επόμενο στάδιο
Το ενδιαφέρον για την Ελλάδα είναι ότι από τη μία πλευρά παραμένει μία από τις χώρες όπου τα μετρητά έχουν ισχυρή παρουσία και από την άλλη η ψηφιοποίηση των πληρωμών προχωρά με μεγάλη ταχύτητα.
Η εικόνα των επόμενων ετών, επομένως, δεν φαίνεται να είναι «μετρητά ή κάρτες».
Πιο πιθανό είναι να διαμορφωθεί ένα μεικτό σύστημα πληρωμών, όπου ο καταναλωτής θα επιλέγει ανάλογα με τη συναλλαγή.
Για μια μικρή αγορά μπορεί να χρησιμοποιήσει κάρτα ή IRIS. Για μια συναλλαγή μεταξύ ιδιωτών μπορεί να επιλέξει άμεση μεταφορά από το κινητό. Για μια άλλη αγορά μπορεί να προτιμήσει μετρητά.
Και οι επιχειρήσεις θα προσαρμόζονται σε αυτό που ζητούν οι πελάτες τους.
Τα μετρητά δεν πεθαίνουν – αλλά χάνουν έδαφος
Η έρευνα της ΕΚΤ δείχνει ότι η ψηφιακή μετάβαση είναι δεδομένη. Δεν δείχνει όμως ότι τα μετρητά οδεύουν άμεσα προς εξαφάνιση.
Το αντίθετο.
Το 94% των επιχειρήσεων που σήμερα δέχονται μετρητά στην Ευρωζώνη δηλώνει ότι σκοπεύει να συνεχίσει να τα δέχεται και τα επόμενα πέντε χρόνια.
Την ίδια στιγμή, όμως, η αποδοχή τους έχει μειωθεί: από 96% των επιχειρήσεων το 2021 σε 88% το 2024.
Αυτό είναι ίσως το πιο καθαρό συμπέρασμα.
Τα μετρητά δεν εξαφανίζονται. Απλώς παύουν σταδιακά να είναι η αυτονόητη επιλογή.
Κάρτες, IRIS, κινητά και άμεσες πληρωμές κερδίζουν καθημερινά χώρο. Τα μετρητά, όμως, παραμένουν ένα μέσο πληρωμής που οι πολίτες θέλουν να έχουν διαθέσιμο.
Και στην Ελλάδα, η σχέση αυτή παραμένει ακόμη ιδιαίτερα ισχυρή.
Σημείωση για τα στοιχεία
Τα στοιχεία για τις επιχειρήσεις προέρχονται από την Companies’ Survey on Cash 2024 της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η οποία πραγματοποιήθηκε σε 7.675 επιχειρήσεις και στους 20 τότε συμμετέχοντες στην έρευνα της Ευρωζώνης, μεταξύ Φεβρουαρίου και Μαρτίου 2024. Η έρευνα κάλυψε κυρίως λιανεμπόριο, εστίαση, ξενοδοχεία και ψυχαγωγία/πολιτισμό.
Για τη συμπεριφορά των καταναλωτών χρησιμοποιήθηκαν τα αποτελέσματα της έρευνας SPACE 2024 της ΕΚΤ, η οποία βασίστηκε σε περίπου 50.000 καταναλωτές της Ευρωζώνης.
Δεν υπάρχουν σχόλια