Ενοχλεί η ζωή; Στη Θράκη μάς τρομάζει η σιωπή

Ένα κείμενο από τον Δαμαριώνα της Νάξου κυκλοφορεί αυτές τις μέρες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και έχει μια σπάνια αρετή: δεν επιχειρηματο...

Ένα κείμενο από τον Δαμαριώνα της Νάξου κυκλοφορεί αυτές τις μέρες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και έχει μια σπάνια αρετή: δεν επιχειρηματολογεί, απαριθμεί. Απαριθμεί όσα «ενοχλούν» σε μια σύγχρονη ελληνική τοπική κοινωνία — τα τζιτζίκια το πρωί, τα τριζόνια το βράδυ, τα πανηγύρια, οι καμπάνες, οι μπάλες των παιδιών, οι μυρωδιές των λουλουδιών, οι επισκέπτες, η κίνηση στα μαγαζιά και, με την ίδια ευκολία, η «νέκρα» όταν λείπει η κίνηση. Η λίστα μεγαλώνει, ο ρυθμός επιταχύνεται και το συμπέρασμα έρχεται μόνο του: «Ενοχλεί Η ΖΩΗ». Κλείνει με μια σαρκαστική συμβουλή προς όσους θέλουν απόλυτη ησυχία — υπάρχουν εξαιρετικά ηχομονωτικά κουφώματα στην αγορά.

Το διάβασα δύο φορές. Την πρώτη γέλασα. Τη δεύτερη σκέφτηκα πόσο εύκολα θα μπορούσε να έχει γραφτεί σε ένα χωριό της Ροδόπης ή του Έβρου.

Η Θράκη είναι ένας τόπος που ακούγεται

Γιατί εδώ το ζήτημα του ήχου δεν είναι απλώς ζήτημα ησυχίας. Είναι ζήτημα ταυτότητας.

Μεγάλωσα στην Ξάνθη, σε γειτονιές όπου η καμπάνα και το τζαμί μοιράζονταν τον ίδιο αέρα. Το πρωινό κάλεσμα του μουεζίνη και ο όρθρος της Κυριακής δεν ήταν ανταγωνιστικοί θόρυβοι· ήταν το ηχητικό αποτύπωμα ενός τόπου που έμαθε — όχι πάντα εύκολα, όχι πάντα αναίμακτα — να συνυπάρχει. Οι γκάιντες και τα νταούλια στα πανηγύρια, το ντέφι στα γλέντια της μειονότητας, τα σχολεία που άδειαζαν με φωνές στις δύο το μεσημέρι, οι φωνές των εργατών στις καπναποθήκες. Η διαπολιτισμικότητα για την οποία γράφουμε τόσα χρόνια δεν ξεκίνησε ως θεωρία. Ξεκίνησε ως ήχος.

Κι όμως, όλο και συχνότερα, διαβάζω και στα δικά μας τοπικά φόρουμ και σχόλια τα ίδια ακριβώς παράπονα με του Δαμαριώνα. Το πανηγύρι που κρατάει ως αργά. Τα μεγάφωνα. Το γήπεδο μέσα στον οικισμό. Τα παιδιά στην πλατεία. Και ανάμεσά τους — ας το πούμε ευθέως — και παράπονα που έχουν λιγότερη σχέση με τα ντεσιμπέλ και περισσότερη με το ποιος κάνει τον θόρυβο. Όταν η ενόχληση επιλέγει στρατόπεδο, δεν είναι ενόχληση. Είναι κάτι άλλο, που ξέρουμε πώς λέγεται.

Ο αντίλογος που οφείλουμε να κάνουμε

Θα ήταν όμως εύκολο και ανέντιμο να σταματήσω εδώ, με ένα χειροκρότημα προς το κείμενο της Νάξου. Γιατί δεν είναι κάθε παράπονο μιζέρια.

Στα νησιά, ένα μεγάλο μέρος της οργής των κατοίκων δεν στρέφεται κατά της ζωής αλλά κατά της εμπορευματοποίησής της: ηχεία επιχειρήσεων μέχρι τις τέσσερις τα ξημερώματα, αυθαίρετη δόμηση, πισίνες σε τόπους που δεν έχουν νερό, παραλίες κλεισμένες με ξαπλώστρες. Αυτό δεν είναι το γέλιο των παιδιών. Είναι επιχειρηματικό μοντέλο.

Και στη Θράκη έχουμε τις δικές μας εκδοχές: υποδομές που τοποθετούνται χωρίς μελέτη και χωρίς κουβέντα με τη γειτονιά, έργα που κατασκευάζονται με τη λογική «θα το συζητήσουμε μετά», κοινόχρηστοι χώροι που καταλαμβάνονται. Ο πολίτης που ζητά να τηρηθεί ένας κανόνας δεν είναι εχθρός της χαράς. Είναι πολίτης.

Η διάκριση, λοιπόν, είναι απλή αλλά κρίσιμη: άλλο ο ήχος μιας κοινότητας που ζει, άλλο ο θόρυβος μιας δραστηριότητας που κερδοσκοπεί. Το πρώτο το υπερασπιζόμαστε. Το δεύτερο το ρυθμίζουμε. Όποιος τα μπερδεύει — προς οποιαδήποτε κατεύθυνση — κάνει κακό και στα δύο.

Το δικό μας πρόβλημα δεν είναι ο θόρυβος

Και εδώ είναι που η θρακική πραγματικότητα διαφοροποιείται ριζικά από τη νησιωτική.

Στη Νάξο, ο κάτοικος διαμαρτύρεται επειδή ο τόπος του γεμίζει. Σε δεκάδες κοινότητες της Ροδόπης, της Ξάνθης και κυρίως του Έβρου, το πρόβλημα είναι ακριβώς το αντίθετο: ο τόπος αδειάζει. Σχολεία που συγχωνεύονται επειδή δεν συμπληρώνονται μαθητές. Πανηγύρια που δεν γίνονται όχι επειδή ενοχλούν, αλλά επειδή δεν υπάρχει ποιος να χορέψει. Πλατείες όπου δεν χρειάζεται να μαλώσει κανείς για τις μπάλες, γιατί δεν υπάρχουν παιδιά. Καφενεία που κλείνουν στις οκτώ. Σπίτια που έχουν τα κουφώματα κλειστά όχι για ηχομόνωση, αλλά επειδή δεν μένει κανείς μέσα.

Αυτή είναι η ησυχία που θα έπρεπε να μας τρομάζει. Και είναι η μόνη ησυχία που, όταν εγκατασταθεί, δεν φεύγει με μια δημοτική απόφαση.

Τι διακυβεύεται πραγματικά

Το κείμενο του Δαμαριώνα καταλήγει σε κάτι που μας αφορά όλους: ότι μια κοινωνία που συνηθίζει να καταγγέλλει τη ζωή της, σιγά σιγά τη χάνει. Χάνει τη φιλοξενία, την αυθεντικότητα, το φιλότιμο. Και το χειρότερο — τα χάνει χωρίς να το καταλάβει, μία ανάρτηση τη φορά.

Η Θράκη δεν έχει την πολυτέλεια αυτής της απόσυρσης. Είναι ένας τόπος που για δεκαετίες κρατήθηκε όρθιος επειδή είχε συλλογική ζωή: τους συλλόγους, τα πανηγύρια, τις εκκλησίες και τα τζαμιά του, τα ποδοσφαιρικά του γήπεδα, τους πολιτιστικούς του συλλόγους που κράτησαν ζωντανή τη μνήμη όταν το κράτος έδειχνε αδιάφορο. Αν αυτά υποχωρήσουν επειδή «ενοχλούν», δεν θα μας μείνει ένας πιο ήσυχος τόπος. Θα μας μείνει ένας πιο άδειος.

Ας βάλουμε λοιπόν τους κανόνες που πρέπει — για τα ωράρια, για τα ντεσιμπέλ, για τον σεβασμό στον διπλανό. Είναι θεμιτό και είναι απαραίτητο. Αλλά ας μην μπερδέψουμε τον κανόνα με το φίμωτρο.