AI Act: Σε ισχύ οι νέοι κανόνες της ΕΕ για την Τεχνητή Νοημοσύνη

Σε εφαρμογή τέθηκαν από χθες οι νέες υποχρεώσεις διαφάνειας που προβλέπει ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act), σηματο...

Σε εφαρμογή τέθηκαν από χθες οι νέες υποχρεώσεις διαφάνειας που προβλέπει ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act), σηματοδοτώντας ένα νέο πλαίσιο λειτουργίας για τις επιχειρήσεις και τους οργανισμούς που χρησιμοποιούν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.

Βασικός στόχος των νέων κανόνων είναι οι πολίτες να μπορούν να αναγνωρίζουν εύκολα πότε αλληλεπιδρούν με ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης ή πότε το περιεχόμενο που βλέπουν, ακούν ή διαβάζουν έχει δημιουργηθεί ή τροποποιηθεί με χρήση AI.

Γιατί κρίθηκαν αναγκαίοι οι νέοι κανόνες

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η ταχύτατη εξέλιξη της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης καθιστά ολοένα δυσκολότερη τη διάκριση ανάμεσα στο αυθεντικό και στο τεχνητά παραγόμενο περιεχόμενο.

Οι αυξημένοι κίνδυνοι παραπληροφόρησης, ψηφιακής απάτης, πλαστοπροσωπίας, μαζικής χειραγώγησης και εξαπάτησης των καταναλωτών καθιστούν τη διαφάνεια βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των πολιτών στο ψηφιακό περιβάλλον.

Ποιους αφορούν οι νέες υποχρεώσεις

Οι νέοι κανόνες εφαρμόζονται τόσο στους παρόχους όσο και στους επαγγελματίες χρήστες συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.

Μεταξύ άλλων προβλέπεται ότι:

• Οι χρήστες πρέπει να ενημερώνονται όταν συνομιλούν με chatbot, ψηφιακό βοηθό ή εικονικό avatar που λειτουργεί με τεχνητή νοημοσύνη.
• Περιεχόμενο όπως εικόνες, βίντεο και ηχητικά αρχεία που έχουν δημιουργηθεί ή τροποποιηθεί με AI και απεικονίζουν υπαρκτά πρόσωπα, αντικείμενα ή γεγονότα (deepfakes), πρέπει να φέρει ευδιάκριτη επισήμανση.
• Η επισήμανση θα συνοδεύεται και από τεχνικά στοιχεία, όπως ψηφιακά υδατογραφήματα (watermarks) ή άλλα μεταδεδομένα που επιτρέπουν την αυτόματη αναγνώριση του περιεχομένου.

Τι ισχύει για τα κείμενα που δημιουργούνται με AI

Οι υποχρεώσεις επεκτείνονται και στα κείμενα που παράγονται μέσω τεχνητής νοημοσύνης και δημοσιεύονται για την ενημέρωση του κοινού σε ζητήματα δημόσιου ενδιαφέροντος, όταν δεν έχει προηγηθεί ουσιαστικός ανθρώπινος δημοσιογραφικός ή συντακτικός έλεγχος.

Στα θέματα αυτά περιλαμβάνονται:

• Πολιτική και εκλογικές διαδικασίες
• Δημόσια υγεία
• Δημόσια ασφάλεια
• Δικαιοσύνη
• Περιβάλλον
• Οικονομία
• Κάθε ζήτημα που μπορεί να επηρεάσει τον δημόσιο διάλογο

Πότε ένα περιεχόμενο θεωρείται deepfake

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ένα περιεχόμενο χαρακτηρίζεται ως deepfake όταν:

• έχει δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη,
• παρουσιάζει υψηλή ομοιότητα με υπαρκτό ή εύλογα υπαρκτό πρόσωπο, αντικείμενο, τόπο ή γεγονός,
• μπορεί να εκληφθεί από τον μέσο πολίτη ως αυθεντικό.

Η σχετική επισήμανση πρέπει να είναι ευδιάκριτη από την πρώτη στιγμή που ο χρήστης έρχεται σε επαφή με το περιεχόμενο και δεν αρκεί να υπάρχει μόνο σε τεχνικά μεταδεδομένα.

Οι εξαιρέσεις

Ο AI Act προβλέπει και ορισμένες εξαιρέσεις.

Δεν απαιτείται υποχρεωτική επισήμανση όταν το περιεχόμενο είναι εμφανώς:

• καλλιτεχνικό,
• σατιρικό,
• μυθοπλαστικό,
• δημιουργικό έργο.

Εξαιρούνται επίσης περιπτώσεις χρήσης από τις αρμόδιες αρχές για την πρόληψη, διερεύνηση και δίωξη ποινικών αδικημάτων, καθώς και κείμενα που έχουν υποστεί ουσιαστική ανθρώπινη επιμέλεια και δημοσιεύονται με σαφή συντακτική ευθύνη.

Οι κανόνες αφορούν κυρίως την επαγγελματική χρήση της τεχνητής νοημοσύνης και όχι τους ιδιώτες που δημιουργούν περιεχόμενο αποκλειστικά για προσωπική χρήση.

Πώς θα γίνεται η επισήμανση

Για τη διευκόλυνση της εφαρμογής του AI Act, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναπτύξει κοινά εικονίδια επισήμανσης που μπορούν να χρησιμοποιούν οι πάροχοι υπηρεσιών και οι δημιουργοί περιεχομένου.

Παράλληλα, μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες έχουν ήδη προχωρήσει στην υιοθέτηση αντίστοιχων πρακτικών.

Το TikTok ζητά από τους δημιουργούς να επισημαίνουν περιεχόμενο που έχει δημιουργηθεί με AI, ενώ εφαρμόζει και εργαλεία αυτόματης ανίχνευσης.

Η Meta χρησιμοποιεί την ένδειξη «AI Info» σε δημοσιεύσεις στο Facebook και το Instagram, ενώ η Google συμμετέχει στον ευρωπαϊκό Κώδικα Πρακτικής για την τεχνητή νοημοσύνη και συνεργάζεται με εταιρείες όπως η Nvidia, η OpenAI και η Apple για την ανάπτυξη κοινών τεχνολογιών ψηφιακής σήμανσης.

Οι ανησυχίες της αγοράς

Εκπρόσωποι της βιομηχανίας εκφράζουν προβληματισμό για την πολυπλοκότητα των νέων απαιτήσεων, υποστηρίζοντας ότι η υπερβολική επισήμανση περιεχομένου ενδέχεται να προκαλέσει μεγαλύτερη σύγχυση στους χρήστες.

Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τονίζει ότι η σαφής ενημέρωση αποτελεί βασικό εργαλείο προστασίας των πολιτών, καθώς η διάκριση μεταξύ πραγματικού και τεχνητά παραγόμενου περιεχομένου γίνεται ολοένα δυσκολότερη.

Αυστηρά πρόστιμα για όσους δεν συμμορφωθούν

Η εφαρμογή των νέων κανόνων θα εποπτεύεται από τις αρμόδιες εθνικές αρχές, το Ευρωπαϊκό Γραφείο Τεχνητής Νοημοσύνης και, όπου απαιτείται, τον Ευρωπαίο Επόπτη Προστασίας Δεδομένων.

Για τις επιχειρήσεις που παραβιάζουν τις υποχρεώσεις προβλέπονται διοικητικά πρόστιμα που μπορούν να φτάσουν έως και 15 εκατομμύρια ευρώ ή το 3% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών.

Για τα θεσμικά όργανα και τους οργανισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα πρόστιμα μπορούν να ανέλθουν έως τις 750.000 ευρώ, ενώ προβλέπεται αναλογικότητα στην εφαρμογή των κυρώσεων για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.

Τα υφιστάμενα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης διαθέτουν μεταβατική περίοδο συμμόρφωσης έως τις 2 Δεκεμβρίου 2026.