Από τα σεράγια της Πόλης στο μπρίκι της Θράκης: Η συναρπαστική ιστορία του «ελληνικού καφέ»

Ο καφές που ξυπνάει κάθε πρωί την Ελλάδα κουβαλάει μια ιστορία αιώνων. Δεν γεννήθηκε εδώ, αλλά ρίζωσε τόσο βαθιά που έγινε κομμάτι της εθνικ...

Ο καφές που ξυπνάει κάθε πρωί την Ελλάδα κουβαλάει μια ιστορία αιώνων. Δεν γεννήθηκε εδώ, αλλά ρίζωσε τόσο βαθιά που έγινε κομμάτι της εθνικής μας ταυτότητας. Ας δούμε την πορεία του μέσα από τους μεγάλους σταθμούς του:

 Η άφιξη και η πύλη της Θράκης (16ος αιώνας)

Ο καφές φτάνει στον ελλαδικό χώρο κατά την Τουρκοκρατία. Λόγω της άμεσης εγγύτητας με την Κωνσταντινούπολη, η Θράκη γίνεται η κύρια «πύλη εισόδου». Στα μεγάλα εμπορικά κέντρα όπως η Ξάνθη, η Κομοτηνή και το Διδυμότειχο, τα καφενεία μετατρέπονται γρήγορα σε χώρους συνύπαρξης. Εκεί, χριστιανοί και μουσουλμάνοι μοιράζονται τον «μαύρο ζωμό», κλείνουν συμφωνίες και παίζουν τάβλι.

 Το «πράσινο» καβούρδισμα στο σπίτι (18ος – 19ος αιώνας)

Για γενιές, ο καφές δεν πωλείται έτοιμος σε σακουλάκια. Οι νοικοκυρές αγοράζουν πράσινους, ωμούς κόκκους καφέ. Τους καβουρδίζουν στο σπίτι μέσα σε ειδικά σκεύη (τα φουρνιαστίρια) και τους αλέθουν με χειροκίνητους, χάλκινους μύλους λίγο πριν το βράσιμο στο μπρίκι.

Από την «Ωραία Ελλάδα» στα ιστορικά καφεκοπτεία (19ος – 20ος αιώνας)

Μετά την Επανάσταση του 1821, το καφενείο γίνεται το κέντρο της ελληνικής κοινωνίας. Στην Αθήνα, το καφενείο «Η Ωραία Ελλάς» (Ερμού & Αιόλου) κλέβει την παράσταση. Παράλληλα, στις αρχές του 20ού αιώνα, η τέχνη περνάει στους ειδικούς. Στην Κομοτηνή, την «πρωτεύουσα» του παραδοσιακού καφέ, ανοίγουν καφεκοπτεία (όπως του Χατζή, του Σεραφετίν και του Μουσταφά). Το πιο γνωστό, παραδοσιακό χριστιανικό καφεκοπτείο στην Κομοτηνή είναι της οικογένειας Κέκκερη, το οποίο αποτελεί σημείο αναφοράς για τον καφέ της πόλης εδώ και δεκαετίες. Σήμερα, η παράδοση αυτή συνεχίζεται μέσα από δύο πολύ γνωστά καταστήματα στο κέντρο της Κομοτηνής, που κρατούν μέχρι σήμερα ζωντανό το ιδιαίτερο, διπλοκαβουρδισμένο και σκουρόχρωμο χαρμάνι της περιοχής.

Η μεγάλη μετονομασία (1960 – 1974)

Μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα, όλοι τον ζητούν ως «τούρκικο». Η αλλαγή ξεκινά τη δεκαετία του ’60 με έξυπνες διαφημιστικές καμπάνιες καφεκοπτείων (όπως το σλόγκαν «Ο δικός μας είναι ο ελληνικός»). Η οριστική καθιέρωση έρχεται το 1974: μετά την εισβολή στην Κύπρο, το «τούρκικος» σβήνεται για πάντα από τους καταλόγους και δίνει τη θέση του, ως πράξη εθνικής διαφοροποίησης, στον «ελληνικό καφέ».