Την εβδομάδα που πέρασε, η Ευρώπη έστειλε ένα διφορούμενο μήνυμα στην παγκόσμια σκηνή, λίγες μέρες πριν από την κρίσιμη Διάσκεψη COP30. Eισέ...
Την εβδομάδα που πέρασε, η Ευρώπη έστειλε ένα διφορούμενο μήνυμα στην παγκόσμια σκηνή, λίγες μέρες πριν από την κρίσιμη Διάσκεψη COP30. Eισέρχεται στην κρίσιμη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP30, 10–21 Νοεμβρίου, Μπελέμ – Βραζιλία) με ένα μήνυμα που προκαλεί διχογνωμία: επιβεβαιώνει τη δέσμευσή της για κλιματική ουδετερότητα έως το 2050, αλλά ταυτόχρονα υποχωρεί στον ενδιάμεσο στόχο του 2040.
«Είναι ένας πολιτικός συμβιβασμός που κρατά τον στόχο ζωντανό, αλλά αυξάνει τον κίνδυνο αποτυχίας», δηλώνει ο Ότμαρ Έντενχοφερ, πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου της ΕΕ για την Κλιματική Αλλαγή.
Η ουσία της συμφωνίας και τα “παραθυράκια”
Η νέα ρύθμιση προβλέπει ότι μόνο το 85% της μείωσης θα επιτευχθεί εντός της ΕΕ. Το υπόλοιπο 5% μπορεί να καλυφθεί μέσω διεθνών αγορών άνθρακα (carbon credits), κυρίως από τον Παγκόσμιο Νότο. Επιπλέον, τα κράτη-μέλη θα μπορούν να επανεξετάσουν τους στόχους εάν αυξηθεί το ενεργειακό κόστος ή επιδεινωθεί η οικονομική συγκυρία.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπερασπίστηκε τη συμφωνία ως «απολύτως βασισμένη στην επιστήμη». Ωστόσο, ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες τονίζουν ότι η υπερβολική εξάρτηση από εξωτερικές πιστώσεις καθυστερεί την εσωτερική μετάβαση και υπονομεύει τη βιομηχανία καθαρών τεχνολογιών στην Ευρώπη.
Η «ευελιξία» που διχάζει
Ο Ευρωπαϊκός Κλιματικός Νόμος (2021) καθόριζε νομικά δεσμευτικούς στόχους:
- τουλάχιστον 55% μείωση των εκπομπών έως το 2030,
- κλιματική ουδετερότητα έως το 2050.
Η δανική προεδρία χαρακτήρισε τη συμφωνία «ισορροπία ανάμεσα στην πράσινη μετάβαση και την οικονομική ανθεκτικότητα».
Ωστόσο, οργανώσεις όπως το Carbon Market Watch μιλούν για «επικίνδυνο πισωγύρισμα» και «λογιστικά τεχνάσματα» που μεταφέρουν την ευθύνη στους πιο ευάλωτους παγκόσμιους εταίρους.
«Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δείχνουν έλλειψη θάρρους και στρατηγικού οράματος», σημειώνει η εκτελεστική διευθύντρια του οργανισμού Sabine Frank. «Αντί να επενδύουν σε εσωτερικές λύσεις, αγοράζουν χρόνο και μεταθέτουν την ευθύνη.»
Στη Μπελέμ με “καθαρή συνείδηση”;
Λίγο πριν ανοίξει η COP30, η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επιχείρησε να στείλει καθησυχαστικό μήνυμα:
«Αυτή πρέπει να είναι η Διάσκεψη που θα κρατήσει ζωντανό τον στόχο του 1,5°C, ενισχύοντας την αποφασιστικότητα της διεθνούς κοινότητας να τριπλασιάσει τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και να διπλασιάσει την ενεργειακή αποδοτικότητα έως το 2030. Η Ευρώπη παραμένει σταθερά στην πορεία της προς την κλιματική ουδετερότητα και στηρίζει ενεργά τους εταίρους της για να πράξουν το ίδιο, επιδιώκοντας όλοι μαζί να αποκομίσουν τα οφέλη της καθαρής μετάβασης. Με πάνω από 34 δισ. δολάρια δημόσιας κλιματικής χρηματοδότησης το 2024, η ΕΕ εξακολουθεί να είναι ο μεγαλύτερος πάροχος κλιματικής χρηματοδότησης παγκοσμίως, ενώ μέσα από την πρωτοβουλία Global Gateway προωθεί δεκάδες διμερείς “πράσινες” συμφωνίες που στηρίζουν επενδύσεις, θέσεις εργασίας και βιώσιμη ανάπτυξη σε ολόκληρο τον κόσμο.»
Η Ευρώπη καταφθάνει στη Μπελέμ με επικαιροποιημένη Εθνικά Καθορισμένη Συνεισφορά (NDC) – ευθυγραμμισμένη με τον στόχο του 2050, έστω και με καθυστέρηση.
Η ΕΕ προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην πράσινη μετάβαση και τη βιομηχανική της ανθεκτικότητα. Όμως, ορισμένα κράτη μέλη (π.χ. Ουγγαρία, Πολωνία, Σλοβακία) αντιδρούν σε αυστηρότερους στόχους, επικαλούμενα κοινωνικές και ενεργειακές επιπτώσεις.
Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις αντιτείνουν ότι η καθυστέρηση κοστίζει περισσότερο:
πλημμύρες, καύσωνες, ξηρασίες και υποβάθμιση της δημόσιας υγείας έχουν ήδη σοβαρές επιπτώσεις στην αγροτική παραγωγή, τις μεταφορές και την οικονομική σταθερότητα.
Η πράσινη μετάβαση ως βιομηχανική στρατηγική
Η περίπτωση της ευρωπαϊκής αυτοκινητοβιομηχανίας αποκαλύπτει πώς η πράσινη πολιτική συνδέεται άρρηκτα με την ανταγωνιστικότητα.
Ο τομέας:
- Αποτελεί το 7% του ΑΕΠ της ΕΕ.
- Απασχολεί πάνω από 13 εκατομμύρια εργαζομένους.
Οι πιέσεις:
- Από την Κίνα, που κατακλύζει την αγορά με επιδοτούμενα φθηνά ηλεκτρικά οχήματα.
- Από τις ΗΠΑ, που επιβάλλουν δασμούς στις ευρωπαϊκές εξαγωγές.
- Από τις εσωτερικές επιλογές καθυστέρησης στη μετάβαση σε μαζική, προσιτή παραγωγή EVs.
Το 2024, η Γερμανία και η Γαλλία είδαν πτώση στις πωλήσεις λόγω έμφασης σε premium EVs. Αντίθετα, το 2025, όταν κυκλοφόρησαν πιο προσιτά μοντέλα, οι πωλήσεις αυξήθηκαν κατά 30%. Το συμπέρασμα είναι ότι η ζήτηση υπάρχει, όταν η τιμή είναι σωστή.
Οι κινεζικές εταιρείες κατέχουν πλέον σχεδόν 10% της ευρωπαϊκής αγοράς EVs, ενώ τα plug-in hybrids αυξάνονται ραγδαία καθώς δεν καλύπτονται από νέους δασμούς.
Την ίδια στιγμή, οι ευρωπαϊκές μάρκες χάνουν έδαφος στην Κίνα – από 24% μερίδιο το 2020 σε μόλις 15% σήμερα. «Η προστασία των βραχυπρόθεσμων κερδών δεν μπορεί να γίνει εις βάρος της βιομηχανικής ισχύος του αύριο», προειδοποιεί το Politico.
Η Κίνα δεν οραματίζεται, εκτελεί
Το κινεζικό σχέδιο “Made in China 2025” έθεσε ρητό στόχο:
- 80% εγχώρια παραγωγή τεχνολογιών ΑΠΕ και EVs.
- Δημιουργία παγκόσμιων πρωταθλητών σε μπαταρίες και ηλεκτρική κινητικότητα.
Η Ευρώπη, αντίθετα, στερείται συνεκτικής βιομηχανικής στρατηγικής. Η πρόσφατη πρωτοβουλία της Κομισιόν για τα προσιτά E-Cars είναι θετικό βήμα, αλλά δεν αρκεί. Η προσαρμογή στις βραχυπρόθεσμες πιέσεις δεν θα κερδίσει τον ανταγωνισμό με την Κίνα θα τον χαρίσει, σημειώνουν αναλυτές.
Ο πολιτικός παράγοντας: νέος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός
Το 2026–2027 η ΕΕ θα διαμορφώσει το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (MFF 2028–2034). Από αυτό θα εξαρτηθεί η χρηματοδότηση για την Πράσινη Συμφωνία 2.0, το Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, και επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες.
Οι “φειδωλοί “ (Γερμανία, Αυστρία, Ολλανδία κ.ά.) ζητούν συγκράτηση δαπανών.
Οι “φίλοι της συνοχής” (Ισπανία, Πορτογαλία, Πολωνία κ.ά.) διεκδικούν περισσότερους πόρους για περιφέρειες και πράσινες επενδύσεις.
Χωρίς συμβιβασμό, η κλιματική μετάβαση κινδυνεύει να παγώσει πριν καν επιταχυνθεί.
«Η αδράνεια θα κοστίσει περισσότερο από την επένδυση», προειδοποιεί το European Council on Foreign Relations.
Η κρίση του 2022 κατέδειξε ότι η απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο είναι ζήτημα εθνικής και ευρωπαϊκής ασφάλειας. Επενδύσεις σε ΑΠΕ, ενεργειακά δίκτυα και καθαρή βιομηχανία ενισχύουν τόσο την ανθεκτικότητα, όσο και τη στρατηγική αυτονομία.
«Η πράσινη μετάβαση μειώνει εκπομπές και ενισχύει την άμυνα», σημειώνει ο Mats Engström. Η νέα ευρωπαϊκή ταυτότητα χτίζεται πάνω σε μια ισχυρή τριάδα:
- Κλιματική υπευθυνότητα
- Ενεργειακή ανεξαρτησία
- Τεχνολογική ηγεσία
Η ΕΕ μπορεί να συνεχίσει να ηγείται της παγκόσμιας κλιματικής προσπάθειας, αλλά όχι αν υποχωρεί στους ενδιάμεσους στόχους. Η επιτυχία δεν θα κριθεί μόνο στις εκπομπές, αλλά στη συνοχή μεταξύ πράσινης μετάβασης, βιομηχανικής στρατηγικής και γεωπολιτικής θέσης.
Οι συζητήσεις στις Βρυξέλλες συνεχίζονται με φόντο έναν κρίσιμο Δεκέμβριο για την κλιματική και βιομηχανική στρατηγική της ΕΕ.
Τι έρχεται την εβδομάδα που ξεκινά:
🔹 Δευτέρα, 10 Νοεμβρίου – Η Επιτροπή ENVI αναμένεται να εγκρίνει τη θέση της για τον στόχο μείωσης των εκπομπών έως το 2040. Μια απόφαση-κλειδί για το μέλλον της ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.
🔹 Τετάρτη, 12 Νοεμβρίου – Συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (2028–2034), με ερωτήματα για τα όρια δαπανών και τη χρηματοδότηση της πράσινης μετάβασης.
🔹 Πέμπτη, 13 Νοεμβρίου – Ψηφοφορία για τη Δέσμη Μέτρων Απλοποίησης της Βιωσιμότητας, μια πρωτοβουλία που επιχειρεί να μειώσει τη γραφειοκρατία χωρίς να υπονομεύσει τα πρότυπα περιβαλλοντικής και κοινωνικής ευθύνης.
Δεν υπάρχουν σχόλια